{"id":6996,"date":"2020-02-08T15:33:37","date_gmt":"2020-02-08T14:33:37","guid":{"rendered":"https:\/\/informacjainstal.com.pl\/artykul\/ocena-potencjalnych-zagrozen-dla-jakosci-wody-w-sieci-wodociagowej-miasta-krakowa\/"},"modified":"2022-11-16T12:08:44","modified_gmt":"2022-11-16T11:08:44","slug":"assessment-of-potential-threats-to-water-quality-in-the-water-supply-network-of-the-city-of-krakow","status":"publish","type":"artykul","link":"https:\/\/informacjainstal.com.pl\/en\/article\/assessment-of-potential-threats-to-water-quality-in-the-water-supply-network-of-the-city-of-krakow\/","title":{"rendered":"Assessment of potential threats to water quality in the water supply network of the city of Krakow"},"content":{"rendered":"\n
\n
\n
\n
\n \n
\n
\n

Wst\u0119p <\/strong><\/p>\n

Niebezpiecze\u0144stwo wyst\u0119powania zagro\u017ce\u0144 wynika mi\u0119dzy innymi z gwa\u0142townego rozwoju cywilizacyjnego i demograficznego ludzko\u015bci. Zagro\u017cenia wynikaj\u0105ce z awarii infrastruktury technicznej oraz komunikacyjnej nios\u0105 za sob\u0105 bardzo powa\u017cne konsekwencje w aspekcie niebezpiecze\u0144stwa dla zdrowia i \u017cycia ludzi [1]. Realizacja prac modernizacyjnych i remontowych maj\u0105cych na celu zmniejszenie ryzyka wyst\u0105pienia awarii sieci wodoci\u0105gowych oraz ich konsekwencji jak r\u00f3wnie\u017c poprawy jako\u015bci \u015bwiadczonych us\u0142ug wi\u0105\u017ce si\u0119 z poniesieniem przez przedsi\u0119biorstwa wodoci\u0105gowe pewnych wydatk\u00f3w finansowych, kt\u00f3rych konsumenci wody powinni by\u0107 \u015bwiadomi [2]. Jednym z zagro\u017ce\u0144 wyst\u0119puj\u0105cych w systemach wodoci\u0105gowych jest zjawisko wt\u00f3rnego zanieczyszczenia wody w sieci wodoci\u0105gowej, kt\u00f3re mo\u017ce dotyczy\u0107 ka\u017cdego istniej\u0105cego systemu dystrybucji wody na \u015bwiecie [3]. Obowi\u0105zkiem ka\u017cdego przedsi\u0119biorstwa wodoci\u0105gowego jest dostarczenie odbiorcom wody o jako\u015bci zgodnej z obowi\u0105zuj\u0105cymi przepisami w miejscu jej poboru. Sk\u0142ad wody zmienia si\u0119 w czasie jej transportu w sieci, za co odpowiada mi\u0119dzy innymi stan techniczny przewod\u00f3w jak r\u00f3wnie\u017c stabilno\u015b\u0107 wody. Innym wa\u017cnym aspektem z punktu widzenia zagro\u017cenia, dla jako\u015bci wody w sieci wodoci\u0105gowej jest jej transport w tzw. sieci przewymiarowanej. Wiele rozdzielczych system\u00f3w wodoci\u0105gowych w Polsce, w tym te\u017c krakowski jest tzw. systemem z nadmiarem. Oznacza to, \u017ce posiada niewykorzystan\u0105 rezerw\u0119 mocy produkcyjnej w stosunku do aktualnego zapotrzebowania. Wykorzystanie modeli hydraulicznych w analizach pracy sieci wodoci\u0105gowych pokazuje, \u017ce w podsystemach dystrybucji wody cz\u0119sto z tego powodu zachodzi zjawisko stagnacji wody przyczyniaj\u0105ce si\u0119 do jej wt\u00f3rnego zanieczyszczenia [3].<\/p> <\/div>\n<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n

\n
\n
\n \n
\n
\n

System zaopatrzenia<\/strong><\/p>\n

Krakowa w wod\u0119 Krakowski system zaopatrzenia w wod\u0119 zapewnia dostaw\u0119 wody mieszka\u0144com miasta Krakowa. Na infrastruktur\u0119 wodoci\u0105gow\u0105 miasta Krakowa sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 mi\u0119dzy innymi cztery Zak\u0142ady Uzdatniania Wody: ZUW \u201eRaba\u201d, kt\u00f3ry zaopatruj\u0119 w wod\u0119 ponad 50% mieszka\u0144c\u00f3w miasta, a w sytuacjach wyj\u0105tkowych nawet do 80%, ZUW \u201eRudawa\u201d, ZUW \u201eD\u0142ubnia\u201d, ZUW \u201eBielany\u201d. Ponadto Krakowski system wodoci\u0105gowy posiada 47 zbiornik\u00f3w wodoci\u0105gowych, 23 hydrofornie, 3 przepompownie wodoci\u0105gowe oraz ok. 2222 km sieci wodoci\u0105gowej [4].<\/p>\n

Wodoci\u0105gi Miasta Krakowa poza zaopatrywaniem w wod\u0119 mieszka\u0144c\u00f3w miasta dostarczaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c wod\u0119 do 11 gmin o\u015bciennych, jednak za jako\u015b\u0107 wody Przedsi\u0119biorstwo odpowiada wy\u0142\u0105cznie do punktu jej wydania gdzie, r\u00f3wnie\u017c znajduje si\u0119 granica eksploatacji sieci [4].<\/p>\n

Sie\u0107 wodoci\u0105gowa w Krakowie w znacznej cz\u0119\u015bci zbudowana jest w uk\u0142adzie pier\u015bcieniowym. Uk\u0142ad ten charakteryzuje si\u0119 wysok\u0105 niezawodno\u015bci\u0105 w aspekcie dostarczenia wody odbiorcom jak r\u00f3wnie\u017c, w przypadku przerwy w dostawie wody, pozwala na awaryjne zasilanie danej cz\u0119\u015bci miasta z pozosta\u0142ych uj\u0119\u0107 wody. Z powodu zr\u00f3\u017cnicowanej konfiguracji terenu w Krakowie system wodoci\u0105gowy ma charakter wielostrefowy, a w wydzielonych strefach sieci wyst\u0119puje r\u00f3\u017cne ci\u015bnienie wody [4].<\/p>\n

Na przestrzeni lat krakowski system wodoci\u0105gowy ulega\u0142 rozbudowie i modernizacji, kt\u00f3rych celem by\u0142a poprawa jego niezawodno\u015bci. Sie\u0107 wodoci\u0105gowa jest bardzo wa\u017cnym elementem infrastruktury miejskiej nie tylko dlatego, \u017ce stanowi znacz\u0105c\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 maj\u0105tku Przedsi\u0119biorstwa lecz r\u00f3wnie\u017c dlatego, \u017ce jej poprawne funkcjonowanie istotnie wp\u0142ywa na jako\u015b\u0107 \u017cycia odbiorc\u00f3w. System dystrybucji wody sk\u0142ada si\u0119 z rozbudowanej i rozleg\u0142ej sieci przewod\u00f3w, w sk\u0142ad kt\u00f3rych wchodz\u0105 przewody tranzytowe o \u015brednicy \u00d81400mm i d\u0142ugo\u015bci 18km, przewody magistralne z\u0142o\u017cone z przewod\u00f3w o \u015brednicach \u00d81200 \u2013 \u00d8330mm i \u0142\u0105cznej d\u0142ugo\u015bci 282km. Najwi\u0119kszy udzia\u0142 pod wzgl\u0119dem d\u0142ugo\u015bci sieci przypada przewodom rozdzielczym o \u015brednicach \u00d8280mm \u2013 \u00d880mm i d\u0142ugo\u015bci 1435km oraz przy\u0142\u0105czy wodoci\u0105gowych o \u0142\u0105cznej d\u0142ugo\u015bci 505km [4].<\/p>\n

Krakowska sie\u0107 wodoci\u0105gowa jest rozwijana i eksploatowana od ponad 100 lat i odznacza si\u0119 ona do\u015b\u0107 zr\u00f3\u017cnicowan\u0105 struktur\u0105 pod k\u0105tem wieku i stosowanych do budowy sieci materia\u0142\u00f3w. Istniej\u0105 w mie\u015bcie obszary, w kt\u00f3rych do dzi\u015b pracuj\u0105 ruroci\u0105gi z pocz\u0105tkowego okresu funkcjonowania systemu, a szacuj\u0119 si\u0119, \u017ce przewody w wieku powy\u017cej 50 lat stanowi\u0105 ok 8% ca\u0142kowitej d\u0142ugo\u015bci sieci, to jest ok 120 km. Przewody wodoci\u0105gowe w przedziale wiekowym 25-50 lat to ok. 30% (ok. 500km), przewody w wieku od 10 do 25 lat stanowi\u0105 ok. 38% (625 km) natomiast najm\u0142odsze przewody zamontowane na sieci w wieku 0-10 lat to ok 24% (ok. 400 km). Materia\u0142, z kt\u00f3rego zbudowane zosta\u0142y poszczeg\u00f3lne odcinki sieci wodoci\u0105gowej na terenie Krakowa to m. in. polietylen (27%), \u017celiwo szare (21%), stal (20%), polichlorek winylu (17%), \u017celiwo sferoidalne (12%) i inne (3%) [4].<\/p>\n

Zarz\u0105dzanie i eksploatacja sieci wodoci\u0105gowej na terenie miasta Krakowa prowadzone s\u0105 w spos\u00f3b nowoczesny. Wykorzystanie funkcjonuj\u0105cego systemu monitoringu, automatyzacji, systemu GIS oraz symulatora hydraulicznego pozwala na bie\u017c\u0105c\u0105 kontrol\u0119 oraz popraw\u0119 parametr\u00f3w jako\u015bciowych wody, zmniejszenie strat na skutek redukcji liczby awarii oraz popraw\u0119 komfortu odbiorc\u00f3w [5].<\/p> <\/div>\n<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n

\n
\n
\n \n
\n
\n

Zagro\u017cenia dla jako\u015bci wody w sieci wodoci\u0105gowej<\/strong><\/p>\n

Na bezpiecze\u0144stwo dostawy wody dla mieszka\u0144c\u00f3w sk\u0142ada si\u0119 szereg po\u0142\u0105czonych ze sob\u0105 element\u00f3w procesu produkcji i dystrybucji wody pocz\u0105wszy od uj\u0119cia wody poprzez procesy technologiczne w zak\u0142adach uzdatniania wody, pompownie i zbiorniki wodoci\u0105gowe a\u017c po podsystem dystrybucji wody. W\u015br\u00f3d potencjalnych zagro\u017ce\u0144 wp\u0142ywaj\u0105cych na jako\u015b\u0107 wody w sieci wodoci\u0105gowej wyst\u0119puj\u0105 zanieczyszczenia mikrobiologiczne i zanieczyszczenia fizykochemiczne.<\/p>\n

W przypadku zanieczyszcze\u0144 mikrobiologicznych, mog\u0105 one stanowi\u0107 lub nie stanowi\u0107 powa\u017cnego zagro\u017cenia dla zdrowia oraz \u017cycia ludzi, zale\u017cnie od rodzaju mikroorganizm\u00f3w obecnych w zanieczyszczonej wodzie. Jako\u015b\u0107 wody znajduj\u0105cej si\u0119 w sieci wodoci\u0105gowej, pod k\u0105tem mikrobiologicznym cz\u0119sto ulega zmianie, nawet kr\u00f3tkotrwa\u0142e, ale gwa\u0142towne przyrosty liczby mikroorganizm\u00f3w chorobotw\u00f3rczych, podnosz\u0105 ryzyko zachorowa\u0144 przenoszonych przez wod\u0119. Jedn\u0105 z metod ograniczenia ilo\u015bci mikroorganizm\u00f3w stwarzaj\u0105cych zagro\u017cenie mikrobiologiczne dla wody w sieci wodoci\u0105gowej jest stosowanie zwi\u0119kszonych dawek \u015brodka dezynfekcyjnego w procesie dezynfekcji. Jednak\u017ce nadmierna ilo\u015b\u0107 wprowadzonego do systemu dystrybucji dezynfektanta, w zale\u017cno\u015bci od jego rodzaju, mo\u017ce wp\u0142yn\u0105\u0107, na gwa\u0142towny wzrost ryzyka powstawania w wodzie ubocznych produkt\u00f3w dezynfekcji (THM itp.), dlatego te\u017c odpowiedni dob\u00f3r metody dezynfekcji jest bardzo wa\u017cny. Winna ona gwarantowa\u0107 bezpiecze\u0144stwo zdrowotne wody zar\u00f3wno pod k\u0105tem mikrobiologicznym jak i st\u0119\u017cenia ubocznych produkt\u00f3w dezynfekcji [6].<\/p>\n

Zanieczyszczenia fizykochemiczne wynikaj\u0105ce z wt\u00f3rnego zanieczyszczenia wody a stwarzaj\u0105ce zagro\u017cenie dla jako\u015bci wody w sieci wodoci\u0105gowej, mo\u017cna podzieli\u0107 na zanieczyszczenia powstaj\u0105ce w wyniku kontaktu wody z materia\u0142ami instalacyjnymi, uboczne produkty dezynfekcji (powstaj\u0105ce z chloru lub podchlorynu \u2013 THM i HAA oraz powstaj\u0105ce z dwutlenku chloru \u2013 chlorany i chloryny) i produkty korozji (biologicznej, elektrochemicznej, zanieczyszczenie biofilmem).<\/p>\n

Do zdarze\u0144 niebezpiecznych zagra\u017caj\u0105cych jako\u015bci wody w sieci wodoci\u0105gowej mo\u017cna zaliczy\u0107 r\u00f3wnie\u017c przerwanie ci\u0105g\u0142o\u015bci dostawy wody do systemu co mo\u017ce wynika\u0107 z zaistnia\u0142ej awarii sieci lub w czasie napraw i remont\u00f3w a tak\u017ce w czasie budowy kolejnych odcink\u00f3w sieci wodoci\u0105gowej.<\/p>\n

Z uwagi na rozleg\u0142o\u015b\u0107 krakowskiego systemu dystrybucji wody jego zr\u00f3\u017cnicowanie pod wzgl\u0119dem wieku oraz stanu technicznego sieci istotnym jest wytypowanie zagro\u017ce\u0144 zwi\u0105zanych z czasem przebywania wody w sieci wodoci\u0105gowej (wiekiem wody) wynikaj\u0105cym z jej stagnacji w systemie. Do takich zalicza si\u0119 mi\u0119dzy innymi wzrost i rozw\u00f3j mikroorganizm\u00f3w w systemie dystrybucji, spowodowany podwy\u017cszon\u0105 temperatur\u0105 panuj\u0105c\u0105 w sieci wodoci\u0105gowej (szczeg\u00f3lnie w porze letniej) oraz niewystarczaj\u0105ca ilo\u015b\u0107 \u015brodka dezynfekcyjnego. Inne zanieczyszczenia powstaj\u0105ce w wodzie, kt\u00f3rym sprzyja wyd\u0142u\u017cony czas przebywania wody w sieci wodoci\u0105gowej to uboczne produkty dezynfekcji z chloru lub podchlorynu tj. THM i kwasy halogenooctowe oraz uboczne produkty dezynfekcji z dwutlenku chloru tj. chlorany i chloryny.<\/p> <\/div>\n<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n

\n
\n
\n \n
\n
\n

Stabilno\u015b\u0107 chemiczna i biologiczna wody a zmiany jako\u015bci wody w systemie dystrybucji<\/strong><\/p>\n

Eksploatacja sieci wodoci\u0105gowych, szczeg\u00f3lnie tych rozleg\u0142ych, stanowi \u017ar\u00f3d\u0142o wielu problem\u00f3w natury technicznej jak r\u00f3wnie\u017c problem\u00f3w zwi\u0105zanych z jako\u015bci\u0105 wody transportowanej do odbiorc\u00f3w [6].<\/p>\n

Jako\u015b\u0107 wody zmienia si\u0119 od momentu, gdy opuszcza ona stacj\u0119 uzdatniania do momentu gdy dociera do odbiorc\u00f3w us\u0142ug. Praktycznie nie ma mo\u017cliwo\u015bci zabezpieczenia wody znajduj\u0105cej si\u0119 w sieci wodoci\u0105gowej przed zmian\u0105 jej sk\u0142adu. Spowodowane jest to wt\u00f3rnym zanieczyszczeniem wody w systemie dystrybucji [7,8]. Nie \u0142atwo jest ustali\u0107 przyczyny pogorszenia jako\u015bci wody w sieci wodoci\u0105gowej gdy\u017c w systemie wodoci\u0105gowym zachodz\u0105 procesy zar\u00f3wno fizyczne, chemiczne jak i biologiczne powoduj\u0105ce zmian\u0119 sk\u0142adu fizyko-chemicznego i bakteriologicznego wody. Przyczynami wt\u00f3rnego zanieczyszczenia wody s\u0105 mi\u0119dzy innymi: brak stabilno\u015bci chemicznej i biologicznej wody transportowanej w sieci wodoci\u0105gowej, brak lub niedob\u00f3r ilo\u015bci dezynfektanta oraz zr\u00f3\u017cnicowane warunki hydrauliczne w czasie transportu wody do odbiorc\u00f3w [7].<\/p>\n

Woda niestabilna chemicznie odznacza si\u0119 agresywno\u015bci\u0105 korozyjn\u0105 i sk\u0142onno\u015bci\u0105 do rozpuszczania osad\u00f3w w\u0119glanu wapnia (CaCO3), co skutkuje zjawiskiem korozji elektrochemicznej element\u00f3w metalowych, niszczeniem pow\u0142ok antykorozyjnych i korozj\u0105 materia\u0142\u00f3w zawieraj\u0105cych cement. Produkty korozji odk\u0142adaj\u0105 si\u0119 na wewn\u0119trznych \u015bciankach przewod\u00f3w wodoci\u0105gowych tworz\u0105c osady chemiczne i tym samym przyczyniaj\u0105c si\u0119 do wt\u00f3rnego zanieczyszczenia wody w sieci wodoci\u0105gowej. Powsta\u0142e osady nie tylko stanowi\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142o pokarmowe dla mikroorganizm\u00f3w, przez co nast\u0119puje zwi\u0119kszone zu\u017cycie \u015brodk\u00f3w dezynfekcyjnych obecnych w wodzie wodoci\u0105gowej, ale r\u00f3wnie\u017c wp\u0142ywaj\u0105 na hydraulik\u0119 przep\u0142ywu wody zwi\u0119kszaj\u0105c chropowato\u015b\u0107 i oporno\u015b\u0107 ruroci\u0105g\u00f3w co przek\u0142ada si\u0119 na zwi\u0119kszenie koszt\u00f3w eksploatacji systemu dystrybucji wody [7].<\/p>\n

Woda pozbawiona nieorganicznych i organicznych substancji pokarmowych uznawana jest za wod\u0119 stabiln\u0105 biologicznie. Rozw\u00f3j mikroorganizm\u00f3w uwarunkowany jest obecno\u015bci\u0105 w wodzie rozpuszczonych biodegradowalnych zwi\u0105zk\u00f3w organicznych, szczeg\u00f3lnie bezpo\u015brednio przyswajalnych substancji organicznych [7]. Bardzo trudno jest w pe\u0142ni skutecznie usun\u0105\u0107 z wody zawarte w niej substancje pokarmowe. Przewody wodoci\u0105gowe pokryte osadami zawieraj\u0105cymi nawet bardzo ma\u0142e ilo\u015bci substancji pokarmowych stanowi\u0105 dobre \u015brodowisko rozwoju dla mikroorganizm\u00f3w. Rozwijaj\u0105ce si\u0119 w systemie dystrybucji wody drobnoustroje tworz\u0105 biofilm. Rodzaj i liczba mikroorganizm\u00f3w tworz\u0105cych biofilm jest zmienna w czasie oraz przestrzeni jak r\u00f3wnie\u017c zale\u017cy od rodzaju pod\u0142o\u017ca i zawarto\u015bci w nim substancji pokarmowych [9]. Skutkami tworzenia si\u0119 biofilmu na przewodach wodoci\u0105gowych s\u0105: zwi\u0119kszenie ilo\u015bci osad\u00f3w odk\u0142adanych na \u015bciankach przewod\u00f3w wodoci\u0105gowych, wzrost zu\u017cycia dezynfektanta obecnego w systemie dystrybucji oraz korozja mikrobiologiczna [7,9]. Mikroorganizmy tworz\u0105ce biofilm na skorodowanym pod\u0142o\u017cu s\u0105 mniej wra\u017cliwe na dzia\u0142anie \u015brodk\u00f3w dezynfekcyjnych ni\u017c obecne w obrostach biologicznych na powierzchniach tworzyw sztucznych, przez co wymagane ilo\u015bci \u015brodk\u00f3w dezynfekcyjnych s\u0105 bardzo du\u017ce. Pomimo zapewnienia du\u017cej ilo\u015bci \u015brodk\u00f3w dezynfekcyjnych obecnych w wodzie wodoci\u0105gowej nie ma gwarancji ca\u0142kowitego zlikwidowania obrost\u00f3w biologicznych, g\u0142\u00f3wnie tych, kt\u00f3re rozwijaj\u0105 si\u0119 na skorodowanych pod\u0142o\u017cach. Zastosowanie zwi\u0119kszonych dawek \u015brodk\u00f3w dezynfekcyjnych nie tylko prowadzi do niepo\u017c\u0105danej zmiany jako\u015bci wody dostarczanej odbiorcom jak r\u00f3wnie\u017c podnosi koszty eksploatacji systemu wodoci\u0105gowego [9]. Rozw\u00f3j biofilmu i zwi\u0105zane z nim wt\u00f3rne zanieczyszczenie wody w sieci wodoci\u0105gowej jest przyczyn\u0105 pogorszenia smaku i zapachu wody, wzrostu intensywno\u015bci barwy, m\u0119tno\u015bci i poziomu zanieczyszczenia substancjami organicznymi oraz produktami korozji metali, obni\u017cenia st\u0119\u017cenia tlenu rozpuszczonego i zwi\u0119kszone zapotrzebowanie na \u015brodki dezynfekcyjne, co skutkuje wzrostem st\u0119\u017cenia ubocznych produkt\u00f3w dezynfekcji [6,9,10]. Szczeg\u00f3lnie korzystnymi miejscami rozwoju biofilmu s\u0105 ko\u0144c\u00f3wki sieci wodoci\u0105gowych oraz obszary stagnacji wody w sieci [7]. Wynika to przede wszystkim z wyd\u0142u\u017conego czasu przebywania wody w sieci wodoci\u0105gowej w odleg\u0142ych od miejsca wt\u0142oczenia wody do sieci wodoci\u0105gowej punktach miasta, gdzie pozosta\u0142a zawarto\u015b\u0107 dezynfektanta jest mniejsza<\/p> <\/div>\n<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n

\n
\n
\n \n
\n
\n

Warunki hydrauliczne<\/strong><\/p>\n

Ci\u015bnienie, pr\u0119dko\u015b\u0107 oraz zmiany kierunku przep\u0142ywu wody maj\u0105 istotny wp\u0142yw na zjawisko wt\u00f3rnego zanieczyszczenia wody w sieci wodoci\u0105gowej. Wysokie ci\u015bnienie wp\u0142ywa na os\u0142abienie materia\u0142u przewod\u00f3w wodoci\u0105gowych i prowadzi do zwi\u0119kszenia ich awaryjno\u015bci a tak\u017ce powstawania makropor\u00f3w, co sprzyja rozwojowi korozji biologicznej. Zbyt niskie ci\u015bnienie tj. poni\u017cej 0,2MPa mo\u017ce prowadzi\u0107 do wnikania zanieczyszcze\u0144 z zewn\u0105trz do wody wodoci\u0105gowej. Istotniejszym parametrem pod wzgl\u0119dem wp\u0142ywu na zanieczyszczenie wody w sieci wodoci\u0105gowej jest pr\u0119dko\u015b\u0107 przep\u0142ywu oraz zmiany tej wielko\u015bci. Ma\u0142a pr\u0119dko\u015b\u0107 poruszaj\u0105cej si\u0119 wody sprzyja osadzaniu si\u0119 cz\u0105stek sta\u0142ych i ich kumulacji na dnie przewod\u00f3w. Podczas zwi\u0119kszonych pobor\u00f3w wody obserwowane s\u0105 du\u017ce i gwa\u0142towne wzrosty pr\u0119dko\u015bci przep\u0142ywaj\u0105cej wody co prowadzi do wyp\u0142ukiwania sk\u0142adnik\u00f3w osad\u00f3w chemicznych i biologicznych pokrywaj\u0105cych \u015bcianki przewod\u00f3w wodoci\u0105gowych. Z punktu widzenia jako\u015bci wody niekorzystna jest r\u00f3wnie\u017c stagnacja wody w sieci wodoci\u0105gowej. Temperatura wody stagnuj\u0105cej jest wy\u017csza, co powoduje wzrost zu\u017cycia \u015brodk\u00f3w dezynfekcyjnych, co przyczynia si\u0119 do wzrostu g\u0119sto\u015bci biofilmu.<\/p>\n

\u00a0<\/p> <\/div>\n<\/div>\n <\/div>\n

\n \n
\n
\n \n \"Schemat <\/a>\n \n <\/div>\n \n \n
\n
\n Schemat 1.
\nZagro\u017cenia dla jako\u015bci wody w sieci wodoci\u0105gowej\nmiasta Krakowa (wt\u00f3rne zanieczyszczenia\nwody) wraz z potencjalnymi\nprzyczynami (czynnikami sprzyjaj\u0105cymi <\/div>\n \n <\/div>\n \n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n
\n
\n
\n \n
\n
\n

\u00a0<\/p>\n

O wielko\u015bci zanieczyszczenia wody w systemie dystrybucji decyduje zar\u00f3wno jako\u015b\u0107 wody w miejscu wt\u0142oczenia jej do sieci wodoci\u0105gowej jak r\u00f3wnie\u017c szereg zachodz\u0105cych w niej proces\u00f3w fizycznych, chemicznych i biologicznych. Celem ograniczenia niepo\u017c\u0105danych zmian jako\u015bci wody w czasie jej transportu do odbiorc\u00f3w s\u0105: zapewnienie stabilno\u015bci chemicznej i biologicznej wody wprowadzanej do systemu dystrybucji, zawarto\u015b\u0107 odpowiednio dobranej dawki dezynfektanta w ca\u0142ym systemie wodoci\u0105gowym, a tak\u017ce w\u0142a\u015bciwa eksploatacja systemu wodoci\u0105gowego polegaj\u0105ca na zapobieganiu powstawania i gromadzenia si\u0119 osad\u00f3w na powierzchni przewod\u00f3w wodoci\u0105gowych. Niemniej istotne s\u0105 warunki hydrauliczne panuj\u0105ce w sieci wodoci\u0105gowej, kt\u00f3re wp\u0142ywaj\u0105 na stopie\u0144 uwalniania zanieczyszcze\u0144 do przep\u0142ywaj\u0105cej wody.<\/p>\n

Zagro\u017cenia dla jako\u015bci wody w sieci wodoci\u0105gowej miasta Krakowa (wt\u00f3rne zanieczyszczenia wody) wraz z potencjalnymi przyczynami (czynnikami sprzyjaj\u0105cymi) przedstawiono na schemacie 1.<\/p> <\/div>\n<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n

\n
\n
\n \n
\n
\n

Analiza zmian jako\u015bci wody w sieci wodoci\u0105gowej miasta<\/strong><\/p>\n

Krakowa Wodoci\u0105gi Miasta Krakowa dysponuj\u0105 obecnie bardzo nowoczesnym i sprawnym systemem kontroli jako\u015bci wody, kt\u00f3ry obejmuje analizy jako\u015bci wody pocz\u0105wszy od stref sanitarnych rzek stanowi\u0105cych \u017ar\u00f3d\u0142a wody do picia, poprzez stacje os\u0142onowe zabezpieczaj\u0105ce uj\u0119cia wody przed incydentalnymi zanieczyszczeniami, kontrol\u0119 ci\u0105g\u00f3w technologicznych zak\u0142ad\u00f3w uzdatniania, a sko\u0144czywszy na kompleksowych badaniach wody do picia dostarczanej do miejskiej sieci wodoci\u0105gowej oraz wody na ko\u0144c\u00f3wkach tej sieci.<\/p>\n

Badania jako\u015bci wody w sieci wodoci\u0105gowej prowadzone s\u0105 w oparciu o ponad 60 sta\u0142ych punkt\u00f3w kontrolnych (rys. 1), w kt\u00f3rych systematycznie pobierane s\u0105 pr\u00f3bki wody a du\u017ca liczba wynik\u00f3w analitycznych pozwala na ocen\u0119 dynamiki zmian jako\u015bci wody w sieci oraz tworzy solidn\u0105 baz\u0119 danych uwzgl\u0119dniaj\u0105c\u0105 wszystkie \u201ezjawiska\u201d zwi\u0105zane z sieci\u0105 wodoci\u0105gow\u0105 takie jak: awarie, skargi i reklamacje, informacje uzyskiwane przy okazji remont\u00f3w, rutynowe badania jako\u015bci wody w sieci, informacje dot. uszkodze\u0144 wodomierzy i inne. Istotn\u0105 rol\u0119 w gromadzeniu danych odgrywa istniej\u0105ca baza danych w systemie informacji przestrzennej GIS dot. sieci wodoci\u0105gowej. W tej bazie funkcjonuj\u0105 ju\u017c warstwy dotycz\u0105ce \u201ejako\u015bci wody\u201d oraz \u201eawarii sieci wodoci\u0105gowej\u201d jak te\u017c warstwa \u201eskargi i reklamacje\u201d. Zar\u00f3wno lokalizacja ww. punkt\u00f3w poboru pr\u00f3bek do bada\u0144 jako\u015bci wody w sieci wodoci\u0105gowej jak i zakres oraz cz\u0119stotliwo\u015b\u0107 monitoringu, s\u0105 zgodne z Rozporz\u0105dzeniem Ministra Zdrowia z dnia 7 grudnia 2017 r. w sprawie jako\u015bci wody przeznaczonej do spo\u017cycia przez ludzi (Dz. U. 2017 Poz. 2294) i zosta\u0142y zatwierdzone przez Ma\u0142opolskiego Wojew\u00f3dzkiego Inspektora Sanitarnego.<\/p>\n

Maj\u0105c na uwadze przewymiarowanie krakowskiego systemu dystrybucji (zbyt du\u017c\u0105 przepustowo\u015b\u0107 w stosunku do aktualnego zapotrzebowania na wod\u0119), szczeg\u00f3lnego znaczenia nabiera monitorowanie wt\u00f3rnego zanieczyszczenia wody w sieci, kt\u00f3re mo\u017ce by\u0107 spowodowane zbyt ma\u0142ymi pr\u0119dko\u015bciami przep\u0142ywu.<\/p>\n

Ze wzgl\u0119du na bardzo du\u017c\u0105 liczb\u0119 danych z ww. monitoringu jako\u015bci wody w sieci, pe\u0142na analiza zmian jako\u015bci wody w sieci wodoci\u0105gowej miasta Krakowa wykracza poza ramy niniejszego opracowania. W zwi\u0105zku z powy\u017cszym w niniejszej pracy dokonano wst\u0119pnej analizy zmian jako\u015bci wody dla wybranego obszaru sieci wodoci\u0105gowej miasta Krakowa i tylko wybranych wska\u017anik\u00f3w jako\u015bci wody, \u015bci\u015ble zwi\u0105zanych z tzw. wt\u00f3rnym zanieczyszczeniem wody, takich jak m\u0119tno\u015b\u0107, \u017celazo og\u00f3lne, zawarto\u015b\u0107 \u015brodka dezynfekcyjnego oraz og\u00f3lna liczba mikroorganizm\u00f3w w 22\u00b0C:<\/p>\n

1. Do analizy wytypowano 7 punkt\u00f3w poboru pr\u00f3bek wody w strefie zasilania z ZUW Raba, dla kt\u00f3rych, na podstawie modelu hydraulicznego, oszacowano wiek wody (czas dotarcia wody z ZUW Raba do punktu poboru \u2013 min\/max): ul. Cechowa 57 \u2013 szko\u0142a (wiek wody ok. 31-35 h),<\/p>\n

2. ul. My\u015blenicka\/Stoja\u0142owskiego \u2013 CPN (wiek wody ok. 32-38 h),<\/p>\n

3. ul. Cha\u0142ubi\u0144skiego 21 \u2013 sklep (wiek wody ok. 42-46 h),<\/p>\n

4. ul. Zawi\u0142a 69 \u2013 Zak\u0142ady Poligraficzne (wiek wody ok. 42-46 h),<\/p>\n

5. ul. Czerwone Maki \u2013 campus UJ (wiek wody ok. 43-46 h),<\/p>\n

6. ul. Babi\u0144skiego \u2013 szpital (wiek wody ok. 48-50 h),<\/p>\n

7. ul. Poroni\u0144ska \u2013 przedszkole (wiek wody ok. 47-54 h).<\/p>\n

Punkty te s\u0105 zlokalizowane w okolicach magistrali wodoci\u0105gowej \u03c61200 mm, na trasie od Nastawni Piaski Wielkie do k\u0142adki technologicznej nad Wis\u0142\u0105. Przebieg ww. magistrali przedstawiono na rys. 2, natomiast lokalizacj\u0119 wybranych punkt\u00f3w poboru pr\u00f3bek wody przedstawiono na rys. 3.<\/p>\n

Przeprowadzono analiz\u0119 wynik\u00f3w bada\u0144 laboratoryjnych jako\u015bci wody w siedmiu wymienionych punktach poboru pr\u00f3bek w trzech kolejnych latach: 2016 \u2013 2018. Obliczono \u015brednie roczne warto\u015bci dla ka\u017cdego z wytypowanych wska\u017anik\u00f3w jako\u015bci wody i ka\u017cdego punktu monitoringu. Wyniki oblicze\u0144 przedstawiono w tabeli.<\/p>\n

W celu wizualizacji zmian jako\u015bci wody w sieci wodoci\u0105gowej w kolejnych punktach poboru w odniesieniu do wieku wody (kolejno\u015b\u0107 punkt\u00f3w poboru), wyniki oblicze\u0144 przedstawiono na wykresach: M\u0119tno\u015b\u0107 (wykres 1), \u017belazo og\u00f3lne (wykres 2), Zawarto\u015b\u0107 \u015brodka dezynfekcyjnego (wykres 3), oraz Og\u00f3lna liczba mikroorganizm\u00f3w w 22\u00b0C (wykres 4).<\/p> <\/div>\n<\/div>\n <\/div>\n

\n \n
\n
\n \n \"Rys. <\/a>\n \n <\/div>\n \n \n
\n
\n Rys. 1
\nPunkty kontroli jako\u015bci wody\nw sieci wodoci\u0105gowej Miasta\nKrakowa (Baza GIS) <\/div>\n \n <\/div>\n \n <\/div>\n\n
\n
\n \n \"Rys. <\/a>\n \n <\/div>\n \n \n
\n
\n Rys. 2.
\nPrzebieg magistrali wodoci\u0105gowej \u03c61200, na trasie od Nastawni Piaski Wielkie do k\u0142adki technologicznej\nnad Wis\u0142\u0105 <\/div>\n \n <\/div>\n \n <\/div>\n\n
\n
\n \n \"Rys. <\/a>\n \n <\/div>\n \n \n
\n
\n Rys. 3.
\nLokalizacja wybranych punkt\u00f3w poboru pr\u00f3bek wody <\/div>\n \n <\/div>\n \n <\/div>\n\n
\n
\n \n \"Assessment <\/a>\n \n <\/div>\n \n \n <\/div>\n\n
\n
\n \n \"Wykres <\/a>\n \n <\/div>\n \n \n
\n
\n Wykres 1.
\nZmiana m\u0119tno\u015bci\nwody\nw sieci wodoci\u0105gowej\nw kolejnych\npunktach poboru <\/div>\n \n <\/div>\n \n <\/div>\n\n
\n
\n \n \"Wykres <\/a>\n \n <\/div>\n \n \n
\n
\n Wykres 2.
\nZmiana st\u0119\u017cenia\n\u017celaza\nog\u00f3lnego\nw sieci wodoci\u0105gowej\nw kolejnych\npunktach poboru <\/div>\n \n <\/div>\n \n <\/div>\n\n
\n
\n \n \"Wykres <\/a>\n \n <\/div>\n \n \n
\n
\n Wykres 3.
\nZmiana zawarto\u015b\u0107\n\u015brodka\ndezynfekcyjnego\nw sieci\nwodoci\u0105gowej\nw kolejnych\npunktach poboru <\/div>\n \n <\/div>\n \n <\/div>\n\n
\n
\n \n \"Wykres <\/a>\n \n <\/div>\n \n \n
\n
\n Wykres 4.
\nZmiana og\u00f3lnej\nliczby mikroorganizm\u00f3w\nw 22\u00b0C w sieci\nwodoci\u0105gowej\nw kolejnych\npunktach poboru <\/div>\n \n <\/div>\n \n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n
\n
\n
\n \n
\n
\n

Wnioski<\/strong><\/p>\n

1. Woda dystrybuowana za po\u015brednictwem rozleg\u0142ego systemu wodoci\u0105gowego na terenie miasta Krakowa, spe\u0142nia wszystkie obowi\u0105zuj\u0105ce normy jako\u015bciowe. Z uwagi na systematyczny przyrost d\u0142ugo\u015bci sieci wodoci\u0105gowej oraz obserwowane zmniejszenie zapotrzebowania na wod\u0119, czas przebywania wody w systemie dystrybucji wyd\u0142u\u017ca si\u0119. Prowadzi\u0107 to mo\u017ce do pogorszenia jako\u015bci wody spowodowanego wt\u00f3rnym jej zanieczyszczeniem.<\/p>\n

2. Krakowska sie\u0107 wodoci\u0105gowa jest systemem przewymiarowanym, co ma szczeg\u00f3lnie istotny wp\u0142yw na jako\u015b\u0107 wody transportowanej za jej po\u015brednictwem. Pogorszeniu mo\u017ce ulega\u0107 jako\u015b\u0107 wody w odleg\u0142ych od miejsca jej wt\u0142oczenia do sieci punktach miasta charakteryzuj\u0105cych si\u0119 zabudow\u0105 bardziej rozproszon\u0105, w kt\u00f3rej obserwuje si\u0119 znacznie mniejsze pobory wody.<\/p>\n

3. Miejskie Przedsi\u0119biorstwo Wodoci\u0105g\u00f3w i Kanalizacji S.A. w spos\u00f3b ci\u0105g\u0142y monitoruje parametry pracy sieci wodoci\u0105gowej oraz jej jako\u015b\u0107 za po\u015brednictwem zlokalizowanych w systemie dystrybucji wody punkt\u00f3w monitoringu. Ponadto Sp\u00f3\u0142ka prowadzi prace nad udoskonalaniem istniej\u0105cego systemu monitoringu jako\u015bci wody dostarczanej odbiorcom ukierunkowanego na minimalizacj\u0119 ryzyka zwi\u0105zanego z wt\u00f3rnym zanieczyszczeniem wody, wspieraj\u0105cego procesy zarz\u0105dzania systemem dystrybucji wody.<\/p> <\/div>\n<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n

\n
\n
\n \n
\n
\n

L I T E R AT U R A<\/p>\n

[1] J. RAK, Wybrane aspekty in\u017cynierii bezpiecze\u0144stwa w systemach zbiorowego zaopatrzenia w wod\u0119, Instal, 2013, nr 3, ss. 47-49.<\/p>\n

[2] B. TCH\u00d3RZEWSKA-CIE\u015aLAK, Analiza akceptacji koszt\u00f3w redukcji ryzyka awarii system\u00f3w zbiorowego zaopatrzenia w wod\u0119, Instal, 2013, nr 3, ss. 50-53.<\/p>\n

[3] J. \u0141OMOTOWSKI, Jak ocenia\u0107 stabilno\u015b\u0107 chemiczn\u0105 i biologiczn\u0105 wody w systemach wodoci\u0105gowych, Instal, 2018, nr 1, ss. 37-40.<\/p>\n

[4] Materia\u0142y MPWiK S.A. w Krakowie.<\/p>\n

[5] T. \u017bABA, R. IWANEJKO, J. BAJER, Wybrane zagadnienia monitoringu krakowskich wodoci\u0105g\u00f3w, Instal, 2012, nr 12, ss.80-83.<\/p>\n

[6] I. ZIMOCH, Szacownie zmian jako\u015bci wody w systemie dystrybucji na podstawie analizy powstawania trihalometan\u00f3w, Ochrona \u015arodowiska 2007, vol. 29, nr 4, ss. 49-52.<\/p>\n

[7] M. \u015aWIDERSKA-BR\u00d3\u017b, M. WOLSKA: G\u0142\u00f3wne przyczyny wt\u00f3rnego zanieczyszczenia wody w systemie dystrybucji, Ochrona \u015arodowiska 2006, vol. 28, nr 4, ss.29-34.<\/p>\n

[8] I. ZIMOCH, Modelowanie zmian zawarto\u015bci tr\u00f3jhalometan\u00f3w w wodzie wodoci\u0105gowej, Ochrona \u015arodowiska 2011, Vol. 33, nr3, ss. 35-42.<\/p>\n

[9] M. \u015aWIDERSKA-BR\u00d3\u017b, Skutki obecno\u015bci biofilmu w systemach dystrybucji wody przeznaczonej do spo\u017cycia przez ludzi, Ochrona \u015arodowiska 2012, vol. 34, nr 1, ss. 9-14.<\/p>\n

[10] M. \u015aWIDERSKA-BR\u00d3\u017b, M. WOLSKA, Ocena wt\u00f3rnego zanieczyszczenia niestabilnej chemicznie wody w systemie dystrybucji, Ochrona \u015arodowiska 2005, vol. 27, nr 4, ss.35-38.<\/p> <\/div>\n<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Due to the systematic increase in the length of the water supply network of the city Krakow, its diverse age and
\ntechnical condition, the risk of secondary water pollution increases every year. The paper presents selected elements
\naffecting the deterioration of water quality in the water supply network, which in particular include the prolonged
\nresidence time of water in the network, sediment accumulation, biofilm formation and the disappearance of free
\nchlorine in network located far from water injection points. A preliminary analysis of changes in water quality in the
\nwater supply network of the city of Krakow of selected parameters closely related to the secondary water pollution<\/p>\n","protected":false},"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"template":"","meta":[],"tags":[916,390,919,918,397,917],"tematyka":[387],"class_list":["post-6996","artykul","type-artykul","status-publish","hentry","tag-jakosc-wody-en","tag-system-wodociagowy-en","tag-water-pollution","tag-water-quality","tag-water-supply-system","tag-zanieczyszczenie-wody-en","tematyka-water-supply-and-sewage-system","has-post-title","has-post-date","has-post-category","has-post-tag","has-post-comment","has-post-author",""],"ptb_metabox":{"ptb_artykul_text_1":["IZABELA ZIMOCH","TADEUSZ \u017bABA","WERONIKA SKULSKA"],"ptb_artykul_numer_miesi_cznika":"1\/2020 Instal p. 34-39","ptb_artykul_info_autor":"dr hab. in\u017c. Izabela Zimoch prof. P\u015al, mgr in\u017c. Weronika Skulska \u2013 Politechnika \u015al\u0105ska, Instytut In\u017cynierii Wody i \u015aciek\u00f3w, Gliwice\r\ndr i\u017c. Tadeusz \u017baba \u2013 Miejskie Przedsi\u0119biorstwo Wodoci\u0105g\u00f3w S.A. w Krakowie, Krak\u00f3w\r\ne:mail: weronika.skulska@polsl.pl; izabela.zimoch@polsl.pl; tadeusz.zaba@mpwik.krakow.pl"},"ptb_taxonomy":{"post_tag":[{"term_id":916,"name":"jako\u015b\u0107 wody","slug":"jakosc-wody-en","term_group":0,"term_taxonomy_id":916,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"},{"term_id":390,"name":"system wodoci\u0105gowy","slug":"system-wodociagowy-en","term_group":0,"term_taxonomy_id":390,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":2,"filter":"raw"},{"term_id":919,"name":"water pollution","slug":"water-pollution","term_group":0,"term_taxonomy_id":919,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":2,"filter":"raw"},{"term_id":918,"name":"water quality","slug":"water-quality","term_group":0,"term_taxonomy_id":918,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":6,"filter":"raw"},{"term_id":397,"name":"water supply system","slug":"water-supply-system","term_group":0,"term_taxonomy_id":397,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":13,"filter":"raw"},{"term_id":917,"name":"zanieczyszczenie wody","slug":"zanieczyszczenie-wody-en","term_group":0,"term_taxonomy_id":917,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"}],"tematyka":[{"term_id":387,"name":"Water supply and sewage system","slug":"water-supply-and-sewage-system","term_group":0,"term_taxonomy_id":387,"taxonomy":"tematyka","description":"","parent":0,"count":206,"filter":"raw"}]},"ptb_featured_image":null,"builder_content":"

Wst\u0119p <\/strong><\/p>

Niebezpiecze\u0144stwo wyst\u0119powania zagro\u017ce\u0144 wynika mi\u0119dzy innymi z gwa\u0142townego rozwoju cywilizacyjnego i demograficznego ludzko\u015bci. Zagro\u017cenia wynikaj\u0105ce z awarii infrastruktury technicznej oraz komunikacyjnej nios\u0105 za sob\u0105 bardzo powa\u017cne konsekwencje w aspekcie niebezpiecze\u0144stwa dla zdrowia i \u017cycia ludzi [1]. Realizacja prac modernizacyjnych i remontowych maj\u0105cych na celu zmniejszenie ryzyka wyst\u0105pienia awarii sieci wodoci\u0105gowych oraz ich konsekwencji jak r\u00f3wnie\u017c poprawy jako\u015bci \u015bwiadczonych us\u0142ug wi\u0105\u017ce si\u0119 z poniesieniem przez przedsi\u0119biorstwa wodoci\u0105gowe pewnych wydatk\u00f3w finansowych, kt\u00f3rych konsumenci wody powinni by\u0107 \u015bwiadomi [2]. Jednym z zagro\u017ce\u0144 wyst\u0119puj\u0105cych w systemach wodoci\u0105gowych jest zjawisko wt\u00f3rnego zanieczyszczenia wody w sieci wodoci\u0105gowej, kt\u00f3re mo\u017ce dotyczy\u0107 ka\u017cdego istniej\u0105cego systemu dystrybucji wody na \u015bwiecie [3]. Obowi\u0105zkiem ka\u017cdego przedsi\u0119biorstwa wodoci\u0105gowego jest dostarczenie odbiorcom wody o jako\u015bci zgodnej z obowi\u0105zuj\u0105cymi przepisami w miejscu jej poboru. Sk\u0142ad wody zmienia si\u0119 w czasie jej transportu w sieci, za co odpowiada mi\u0119dzy innymi stan techniczny przewod\u00f3w jak r\u00f3wnie\u017c stabilno\u015b\u0107 wody. Innym wa\u017cnym aspektem z punktu widzenia zagro\u017cenia, dla jako\u015bci wody w sieci wodoci\u0105gowej jest jej transport w tzw. sieci przewymiarowanej. Wiele rozdzielczych system\u00f3w wodoci\u0105gowych w Polsce, w tym te\u017c krakowski jest tzw. systemem z nadmiarem. Oznacza to, \u017ce posiada niewykorzystan\u0105 rezerw\u0119 mocy produkcyjnej w stosunku do aktualnego zapotrzebowania. Wykorzystanie modeli hydraulicznych w analizach pracy sieci wodoci\u0105gowych pokazuje, \u017ce w podsystemach dystrybucji wody cz\u0119sto z tego powodu zachodzi zjawisko stagnacji wody przyczyniaj\u0105ce si\u0119 do jej wt\u00f3rnego zanieczyszczenia [3].<\/p>\n

System zaopatrzenia<\/strong><\/p>

Krakowa w wod\u0119 Krakowski system zaopatrzenia w wod\u0119 zapewnia dostaw\u0119 wody mieszka\u0144com miasta Krakowa. Na infrastruktur\u0119 wodoci\u0105gow\u0105 miasta Krakowa sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 mi\u0119dzy innymi cztery Zak\u0142ady Uzdatniania Wody: ZUW \u201eRaba\u201d, kt\u00f3ry zaopatruj\u0119 w wod\u0119 ponad 50% mieszka\u0144c\u00f3w miasta, a w sytuacjach wyj\u0105tkowych nawet do 80%, ZUW \u201eRudawa\u201d, ZUW \u201eD\u0142ubnia\u201d, ZUW \u201eBielany\u201d. Ponadto Krakowski system wodoci\u0105gowy posiada 47 zbiornik\u00f3w wodoci\u0105gowych, 23 hydrofornie, 3 przepompownie wodoci\u0105gowe oraz ok. 2222 km sieci wodoci\u0105gowej [4].<\/p>

Wodoci\u0105gi Miasta Krakowa poza zaopatrywaniem w wod\u0119 mieszka\u0144c\u00f3w miasta dostarczaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c wod\u0119 do 11 gmin o\u015bciennych, jednak za jako\u015b\u0107 wody Przedsi\u0119biorstwo odpowiada wy\u0142\u0105cznie do punktu jej wydania gdzie, r\u00f3wnie\u017c znajduje si\u0119 granica eksploatacji sieci [4].<\/p>

Sie\u0107 wodoci\u0105gowa w Krakowie w znacznej cz\u0119\u015bci zbudowana jest w uk\u0142adzie pier\u015bcieniowym. Uk\u0142ad ten charakteryzuje si\u0119 wysok\u0105 niezawodno\u015bci\u0105 w aspekcie dostarczenia wody odbiorcom jak r\u00f3wnie\u017c, w przypadku przerwy w dostawie wody, pozwala na awaryjne zasilanie danej cz\u0119\u015bci miasta z pozosta\u0142ych uj\u0119\u0107 wody. Z powodu zr\u00f3\u017cnicowanej konfiguracji terenu w Krakowie system wodoci\u0105gowy ma charakter wielostrefowy, a w wydzielonych strefach sieci wyst\u0119puje r\u00f3\u017cne ci\u015bnienie wody [4].<\/p>

Na przestrzeni lat krakowski system wodoci\u0105gowy ulega\u0142 rozbudowie i modernizacji, kt\u00f3rych celem by\u0142a poprawa jego niezawodno\u015bci. Sie\u0107 wodoci\u0105gowa jest bardzo wa\u017cnym elementem infrastruktury miejskiej nie tylko dlatego, \u017ce stanowi znacz\u0105c\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 maj\u0105tku Przedsi\u0119biorstwa lecz r\u00f3wnie\u017c dlatego, \u017ce jej poprawne funkcjonowanie istotnie wp\u0142ywa na jako\u015b\u0107 \u017cycia odbiorc\u00f3w. System dystrybucji wody sk\u0142ada si\u0119 z rozbudowanej i rozleg\u0142ej sieci przewod\u00f3w, w sk\u0142ad kt\u00f3rych wchodz\u0105 przewody tranzytowe o \u015brednicy \u00d81400mm i d\u0142ugo\u015bci 18km, przewody magistralne z\u0142o\u017cone z przewod\u00f3w o \u015brednicach \u00d81200 \u2013 \u00d8330mm i \u0142\u0105cznej d\u0142ugo\u015bci 282km. Najwi\u0119kszy udzia\u0142 pod wzgl\u0119dem d\u0142ugo\u015bci sieci przypada przewodom rozdzielczym o \u015brednicach \u00d8280mm \u2013 \u00d880mm i d\u0142ugo\u015bci 1435km oraz przy\u0142\u0105czy wodoci\u0105gowych o \u0142\u0105cznej d\u0142ugo\u015bci 505km [4].<\/p>

Krakowska sie\u0107 wodoci\u0105gowa jest rozwijana i eksploatowana od ponad 100 lat i odznacza si\u0119 ona do\u015b\u0107 zr\u00f3\u017cnicowan\u0105 struktur\u0105 pod k\u0105tem wieku i stosowanych do budowy sieci materia\u0142\u00f3w. Istniej\u0105 w mie\u015bcie obszary, w kt\u00f3rych do dzi\u015b pracuj\u0105 ruroci\u0105gi z pocz\u0105tkowego okresu funkcjonowania systemu, a szacuj\u0119 si\u0119, \u017ce przewody w wieku powy\u017cej 50 lat stanowi\u0105 ok 8% ca\u0142kowitej d\u0142ugo\u015bci sieci, to jest ok 120 km. Przewody wodoci\u0105gowe w przedziale wiekowym 25-50 lat to ok. 30% (ok. 500km), przewody w wieku od 10 do 25 lat stanowi\u0105 ok. 38% (625 km) natomiast najm\u0142odsze przewody zamontowane na sieci w wieku 0-10 lat to ok 24% (ok. 400 km). Materia\u0142, z kt\u00f3rego zbudowane zosta\u0142y poszczeg\u00f3lne odcinki sieci wodoci\u0105gowej na terenie Krakowa to m. in. polietylen (27%), \u017celiwo szare (21%), stal (20%), polichlorek winylu (17%), \u017celiwo sferoidalne (12%) i inne (3%) [4].<\/p>

Zarz\u0105dzanie i eksploatacja sieci wodoci\u0105gowej na terenie miasta Krakowa prowadzone s\u0105 w spos\u00f3b nowoczesny. Wykorzystanie funkcjonuj\u0105cego systemu monitoringu, automatyzacji, systemu GIS oraz symulatora hydraulicznego pozwala na bie\u017c\u0105c\u0105 kontrol\u0119 oraz popraw\u0119 parametr\u00f3w jako\u015bciowych wody, zmniejszenie strat na skutek redukcji liczby awarii oraz popraw\u0119 komfortu odbiorc\u00f3w [5].<\/p>\n

Zagro\u017cenia dla jako\u015bci wody w sieci wodoci\u0105gowej<\/strong><\/p>

Na bezpiecze\u0144stwo dostawy wody dla mieszka\u0144c\u00f3w sk\u0142ada si\u0119 szereg po\u0142\u0105czonych ze sob\u0105 element\u00f3w procesu produkcji i dystrybucji wody pocz\u0105wszy od uj\u0119cia wody poprzez procesy technologiczne w zak\u0142adach uzdatniania wody, pompownie i zbiorniki wodoci\u0105gowe a\u017c po podsystem dystrybucji wody. W\u015br\u00f3d potencjalnych zagro\u017ce\u0144 wp\u0142ywaj\u0105cych na jako\u015b\u0107 wody w sieci wodoci\u0105gowej wyst\u0119puj\u0105 zanieczyszczenia mikrobiologiczne i zanieczyszczenia fizykochemiczne.<\/p>

W przypadku zanieczyszcze\u0144 mikrobiologicznych, mog\u0105 one stanowi\u0107 lub nie stanowi\u0107 powa\u017cnego zagro\u017cenia dla zdrowia oraz \u017cycia ludzi, zale\u017cnie od rodzaju mikroorganizm\u00f3w obecnych w zanieczyszczonej wodzie. Jako\u015b\u0107 wody znajduj\u0105cej si\u0119 w sieci wodoci\u0105gowej, pod k\u0105tem mikrobiologicznym cz\u0119sto ulega zmianie, nawet kr\u00f3tkotrwa\u0142e, ale gwa\u0142towne przyrosty liczby mikroorganizm\u00f3w chorobotw\u00f3rczych, podnosz\u0105 ryzyko zachorowa\u0144 przenoszonych przez wod\u0119. Jedn\u0105 z metod ograniczenia ilo\u015bci mikroorganizm\u00f3w stwarzaj\u0105cych zagro\u017cenie mikrobiologiczne dla wody w sieci wodoci\u0105gowej jest stosowanie zwi\u0119kszonych dawek \u015brodka dezynfekcyjnego w procesie dezynfekcji. Jednak\u017ce nadmierna ilo\u015b\u0107 wprowadzonego do systemu dystrybucji dezynfektanta, w zale\u017cno\u015bci od jego rodzaju, mo\u017ce wp\u0142yn\u0105\u0107, na gwa\u0142towny wzrost ryzyka powstawania w wodzie ubocznych produkt\u00f3w dezynfekcji (THM itp.), dlatego te\u017c odpowiedni dob\u00f3r metody dezynfekcji jest bardzo wa\u017cny. Winna ona gwarantowa\u0107 bezpiecze\u0144stwo zdrowotne wody zar\u00f3wno pod k\u0105tem mikrobiologicznym jak i st\u0119\u017cenia ubocznych produkt\u00f3w dezynfekcji [6].<\/p>

Zanieczyszczenia fizykochemiczne wynikaj\u0105ce z wt\u00f3rnego zanieczyszczenia wody a stwarzaj\u0105ce zagro\u017cenie dla jako\u015bci wody w sieci wodoci\u0105gowej, mo\u017cna podzieli\u0107 na zanieczyszczenia powstaj\u0105ce w wyniku kontaktu wody z materia\u0142ami instalacyjnymi, uboczne produkty dezynfekcji (powstaj\u0105ce z chloru lub podchlorynu \u2013 THM i HAA oraz powstaj\u0105ce z dwutlenku chloru \u2013 chlorany i chloryny) i produkty korozji (biologicznej, elektrochemicznej, zanieczyszczenie biofilmem).<\/p>

Do zdarze\u0144 niebezpiecznych zagra\u017caj\u0105cych jako\u015bci wody w sieci wodoci\u0105gowej mo\u017cna zaliczy\u0107 r\u00f3wnie\u017c przerwanie ci\u0105g\u0142o\u015bci dostawy wody do systemu co mo\u017ce wynika\u0107 z zaistnia\u0142ej awarii sieci lub w czasie napraw i remont\u00f3w a tak\u017ce w czasie budowy kolejnych odcink\u00f3w sieci wodoci\u0105gowej.<\/p>

Z uwagi na rozleg\u0142o\u015b\u0107 krakowskiego systemu dystrybucji wody jego zr\u00f3\u017cnicowanie pod wzgl\u0119dem wieku oraz stanu technicznego sieci istotnym jest wytypowanie zagro\u017ce\u0144 zwi\u0105zanych z czasem przebywania wody w sieci wodoci\u0105gowej (wiekiem wody) wynikaj\u0105cym z jej stagnacji w systemie. Do takich zalicza si\u0119 mi\u0119dzy innymi wzrost i rozw\u00f3j mikroorganizm\u00f3w w systemie dystrybucji, spowodowany podwy\u017cszon\u0105 temperatur\u0105 panuj\u0105c\u0105 w sieci wodoci\u0105gowej (szczeg\u00f3lnie w porze letniej) oraz niewystarczaj\u0105ca ilo\u015b\u0107 \u015brodka dezynfekcyjnego. Inne zanieczyszczenia powstaj\u0105ce w wodzie, kt\u00f3rym sprzyja wyd\u0142u\u017cony czas przebywania wody w sieci wodoci\u0105gowej to uboczne produkty dezynfekcji z chloru lub podchlorynu tj. THM i kwasy halogenooctowe oraz uboczne produkty dezynfekcji z dwutlenku chloru tj. chlorany i chloryny.<\/p>\n

Stabilno\u015b\u0107 chemiczna i biologiczna wody a zmiany jako\u015bci wody w systemie dystrybucji<\/strong><\/p>

Eksploatacja sieci wodoci\u0105gowych, szczeg\u00f3lnie tych rozleg\u0142ych, stanowi \u017ar\u00f3d\u0142o wielu problem\u00f3w natury technicznej jak r\u00f3wnie\u017c problem\u00f3w zwi\u0105zanych z jako\u015bci\u0105 wody transportowanej do odbiorc\u00f3w [6].<\/p>

Jako\u015b\u0107 wody zmienia si\u0119 od momentu, gdy opuszcza ona stacj\u0119 uzdatniania do momentu gdy dociera do odbiorc\u00f3w us\u0142ug. Praktycznie nie ma mo\u017cliwo\u015bci zabezpieczenia wody znajduj\u0105cej si\u0119 w sieci wodoci\u0105gowej przed zmian\u0105 jej sk\u0142adu. Spowodowane jest to wt\u00f3rnym zanieczyszczeniem wody w systemie dystrybucji [7,8]. Nie \u0142atwo jest ustali\u0107 przyczyny pogorszenia jako\u015bci wody w sieci wodoci\u0105gowej gdy\u017c w systemie wodoci\u0105gowym zachodz\u0105 procesy zar\u00f3wno fizyczne, chemiczne jak i biologiczne powoduj\u0105ce zmian\u0119 sk\u0142adu fizyko-chemicznego i bakteriologicznego wody. Przyczynami wt\u00f3rnego zanieczyszczenia wody s\u0105 mi\u0119dzy innymi: brak stabilno\u015bci chemicznej i biologicznej wody transportowanej w sieci wodoci\u0105gowej, brak lub niedob\u00f3r ilo\u015bci dezynfektanta oraz zr\u00f3\u017cnicowane warunki hydrauliczne w czasie transportu wody do odbiorc\u00f3w [7].<\/p>

Woda niestabilna chemicznie odznacza si\u0119 agresywno\u015bci\u0105 korozyjn\u0105 i sk\u0142onno\u015bci\u0105 do rozpuszczania osad\u00f3w w\u0119glanu wapnia (CaCO3), co skutkuje zjawiskiem korozji elektrochemicznej element\u00f3w metalowych, niszczeniem pow\u0142ok antykorozyjnych i korozj\u0105 materia\u0142\u00f3w zawieraj\u0105cych cement. Produkty korozji odk\u0142adaj\u0105 si\u0119 na wewn\u0119trznych \u015bciankach przewod\u00f3w wodoci\u0105gowych tworz\u0105c osady chemiczne i tym samym przyczyniaj\u0105c si\u0119 do wt\u00f3rnego zanieczyszczenia wody w sieci wodoci\u0105gowej. Powsta\u0142e osady nie tylko stanowi\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142o pokarmowe dla mikroorganizm\u00f3w, przez co nast\u0119puje zwi\u0119kszone zu\u017cycie \u015brodk\u00f3w dezynfekcyjnych obecnych w wodzie wodoci\u0105gowej, ale r\u00f3wnie\u017c wp\u0142ywaj\u0105 na hydraulik\u0119 przep\u0142ywu wody zwi\u0119kszaj\u0105c chropowato\u015b\u0107 i oporno\u015b\u0107 ruroci\u0105g\u00f3w co przek\u0142ada si\u0119 na zwi\u0119kszenie koszt\u00f3w eksploatacji systemu dystrybucji wody [7].<\/p>

Woda pozbawiona nieorganicznych i organicznych substancji pokarmowych uznawana jest za wod\u0119 stabiln\u0105 biologicznie. Rozw\u00f3j mikroorganizm\u00f3w uwarunkowany jest obecno\u015bci\u0105 w wodzie rozpuszczonych biodegradowalnych zwi\u0105zk\u00f3w organicznych, szczeg\u00f3lnie bezpo\u015brednio przyswajalnych substancji organicznych [7]. Bardzo trudno jest w pe\u0142ni skutecznie usun\u0105\u0107 z wody zawarte w niej substancje pokarmowe. Przewody wodoci\u0105gowe pokryte osadami zawieraj\u0105cymi nawet bardzo ma\u0142e ilo\u015bci substancji pokarmowych stanowi\u0105 dobre \u015brodowisko rozwoju dla mikroorganizm\u00f3w. Rozwijaj\u0105ce si\u0119 w systemie dystrybucji wody drobnoustroje tworz\u0105 biofilm. Rodzaj i liczba mikroorganizm\u00f3w tworz\u0105cych biofilm jest zmienna w czasie oraz przestrzeni jak r\u00f3wnie\u017c zale\u017cy od rodzaju pod\u0142o\u017ca i zawarto\u015bci w nim substancji pokarmowych [9]. Skutkami tworzenia si\u0119 biofilmu na przewodach wodoci\u0105gowych s\u0105: zwi\u0119kszenie ilo\u015bci osad\u00f3w odk\u0142adanych na \u015bciankach przewod\u00f3w wodoci\u0105gowych, wzrost zu\u017cycia dezynfektanta obecnego w systemie dystrybucji oraz korozja mikrobiologiczna [7,9]. Mikroorganizmy tworz\u0105ce biofilm na skorodowanym pod\u0142o\u017cu s\u0105 mniej wra\u017cliwe na dzia\u0142anie \u015brodk\u00f3w dezynfekcyjnych ni\u017c obecne w obrostach biologicznych na powierzchniach tworzyw sztucznych, przez co wymagane ilo\u015bci \u015brodk\u00f3w dezynfekcyjnych s\u0105 bardzo du\u017ce. Pomimo zapewnienia du\u017cej ilo\u015bci \u015brodk\u00f3w dezynfekcyjnych obecnych w wodzie wodoci\u0105gowej nie ma gwarancji ca\u0142kowitego zlikwidowania obrost\u00f3w biologicznych, g\u0142\u00f3wnie tych, kt\u00f3re rozwijaj\u0105 si\u0119 na skorodowanych pod\u0142o\u017cach. Zastosowanie zwi\u0119kszonych dawek \u015brodk\u00f3w dezynfekcyjnych nie tylko prowadzi do niepo\u017c\u0105danej zmiany jako\u015bci wody dostarczanej odbiorcom jak r\u00f3wnie\u017c podnosi koszty eksploatacji systemu wodoci\u0105gowego [9]. Rozw\u00f3j biofilmu i zwi\u0105zane z nim wt\u00f3rne zanieczyszczenie wody w sieci wodoci\u0105gowej jest przyczyn\u0105 pogorszenia smaku i zapachu wody, wzrostu intensywno\u015bci barwy, m\u0119tno\u015bci i poziomu zanieczyszczenia substancjami organicznymi oraz produktami korozji metali, obni\u017cenia st\u0119\u017cenia tlenu rozpuszczonego i zwi\u0119kszone zapotrzebowanie na \u015brodki dezynfekcyjne, co skutkuje wzrostem st\u0119\u017cenia ubocznych produkt\u00f3w dezynfekcji [6,9,10]. Szczeg\u00f3lnie korzystnymi miejscami rozwoju biofilmu s\u0105 ko\u0144c\u00f3wki sieci wodoci\u0105gowych oraz obszary stagnacji wody w sieci [7]. Wynika to przede wszystkim z wyd\u0142u\u017conego czasu przebywania wody w sieci wodoci\u0105gowej w odleg\u0142ych od miejsca wt\u0142oczenia wody do sieci wodoci\u0105gowej punktach miasta, gdzie pozosta\u0142a zawarto\u015b\u0107 dezynfektanta jest mniejsza<\/p>\n

Warunki hydrauliczne<\/strong><\/p>

Ci\u015bnienie, pr\u0119dko\u015b\u0107 oraz zmiany kierunku przep\u0142ywu wody maj\u0105 istotny wp\u0142yw na zjawisko wt\u00f3rnego zanieczyszczenia wody w sieci wodoci\u0105gowej. Wysokie ci\u015bnienie wp\u0142ywa na os\u0142abienie materia\u0142u przewod\u00f3w wodoci\u0105gowych i prowadzi do zwi\u0119kszenia ich awaryjno\u015bci a tak\u017ce powstawania makropor\u00f3w, co sprzyja rozwojowi korozji biologicznej. Zbyt niskie ci\u015bnienie tj. poni\u017cej 0,2MPa mo\u017ce prowadzi\u0107 do wnikania zanieczyszcze\u0144 z zewn\u0105trz do wody wodoci\u0105gowej. Istotniejszym parametrem pod wzgl\u0119dem wp\u0142ywu na zanieczyszczenie wody w sieci wodoci\u0105gowej jest pr\u0119dko\u015b\u0107 przep\u0142ywu oraz zmiany tej wielko\u015bci. Ma\u0142a pr\u0119dko\u015b\u0107 poruszaj\u0105cej si\u0119 wody sprzyja osadzaniu si\u0119 cz\u0105stek sta\u0142ych i ich kumulacji na dnie przewod\u00f3w. Podczas zwi\u0119kszonych pobor\u00f3w wody obserwowane s\u0105 du\u017ce i gwa\u0142towne wzrosty pr\u0119dko\u015bci przep\u0142ywaj\u0105cej wody co prowadzi do wyp\u0142ukiwania sk\u0142adnik\u00f3w osad\u00f3w chemicznych i biologicznych pokrywaj\u0105cych \u015bcianki przewod\u00f3w wodoci\u0105gowych. Z punktu widzenia jako\u015bci wody niekorzystna jest r\u00f3wnie\u017c stagnacja wody w sieci wodoci\u0105gowej. Temperatura wody stagnuj\u0105cej jest wy\u017csza, co powoduje wzrost zu\u017cycia \u015brodk\u00f3w dezynfekcyjnych, co przyczynia si\u0119 do wzrostu g\u0119sto\u015bci biofilmu.<\/p>

\u00a0<\/p>\n \"Schemat <\/a> Schemat 1.
Zagro\u017cenia dla jako\u015bci wody w sieci wodoci\u0105gowej miasta Krakowa (wt\u00f3rne zanieczyszczenia wody) wraz z potencjalnymi przyczynami (czynnikami sprzyjaj\u0105cymi\n

\u00a0<\/p>

O wielko\u015bci zanieczyszczenia wody w systemie dystrybucji decyduje zar\u00f3wno jako\u015b\u0107 wody w miejscu wt\u0142oczenia jej do sieci wodoci\u0105gowej jak r\u00f3wnie\u017c szereg zachodz\u0105cych w niej proces\u00f3w fizycznych, chemicznych i biologicznych. Celem ograniczenia niepo\u017c\u0105danych zmian jako\u015bci wody w czasie jej transportu do odbiorc\u00f3w s\u0105: zapewnienie stabilno\u015bci chemicznej i biologicznej wody wprowadzanej do systemu dystrybucji, zawarto\u015b\u0107 odpowiednio dobranej dawki dezynfektanta w ca\u0142ym systemie wodoci\u0105gowym, a tak\u017ce w\u0142a\u015bciwa eksploatacja systemu wodoci\u0105gowego polegaj\u0105ca na zapobieganiu powstawania i gromadzenia si\u0119 osad\u00f3w na powierzchni przewod\u00f3w wodoci\u0105gowych. Niemniej istotne s\u0105 warunki hydrauliczne panuj\u0105ce w sieci wodoci\u0105gowej, kt\u00f3re wp\u0142ywaj\u0105 na stopie\u0144 uwalniania zanieczyszcze\u0144 do przep\u0142ywaj\u0105cej wody.<\/p>

Zagro\u017cenia dla jako\u015bci wody w sieci wodoci\u0105gowej miasta Krakowa (wt\u00f3rne zanieczyszczenia wody) wraz z potencjalnymi przyczynami (czynnikami sprzyjaj\u0105cymi) przedstawiono na schemacie 1.<\/p>\n

Analiza zmian jako\u015bci wody w sieci wodoci\u0105gowej miasta<\/strong><\/p>

Krakowa Wodoci\u0105gi Miasta Krakowa dysponuj\u0105 obecnie bardzo nowoczesnym i sprawnym systemem kontroli jako\u015bci wody, kt\u00f3ry obejmuje analizy jako\u015bci wody pocz\u0105wszy od stref sanitarnych rzek stanowi\u0105cych \u017ar\u00f3d\u0142a wody do picia, poprzez stacje os\u0142onowe zabezpieczaj\u0105ce uj\u0119cia wody przed incydentalnymi zanieczyszczeniami, kontrol\u0119 ci\u0105g\u00f3w technologicznych zak\u0142ad\u00f3w uzdatniania, a sko\u0144czywszy na kompleksowych badaniach wody do picia dostarczanej do miejskiej sieci wodoci\u0105gowej oraz wody na ko\u0144c\u00f3wkach tej sieci.<\/p>

Badania jako\u015bci wody w sieci wodoci\u0105gowej prowadzone s\u0105 w oparciu o ponad 60 sta\u0142ych punkt\u00f3w kontrolnych (rys. 1), w kt\u00f3rych systematycznie pobierane s\u0105 pr\u00f3bki wody a du\u017ca liczba wynik\u00f3w analitycznych pozwala na ocen\u0119 dynamiki zmian jako\u015bci wody w sieci oraz tworzy solidn\u0105 baz\u0119 danych uwzgl\u0119dniaj\u0105c\u0105 wszystkie \u201ezjawiska\u201d zwi\u0105zane z sieci\u0105 wodoci\u0105gow\u0105 takie jak: awarie, skargi i reklamacje, informacje uzyskiwane przy okazji remont\u00f3w, rutynowe badania jako\u015bci wody w sieci, informacje dot. uszkodze\u0144 wodomierzy i inne. Istotn\u0105 rol\u0119 w gromadzeniu danych odgrywa istniej\u0105ca baza danych w systemie informacji przestrzennej GIS dot. sieci wodoci\u0105gowej. W tej bazie funkcjonuj\u0105 ju\u017c warstwy dotycz\u0105ce \u201ejako\u015bci wody\u201d oraz \u201eawarii sieci wodoci\u0105gowej\u201d jak te\u017c warstwa \u201eskargi i reklamacje\u201d. Zar\u00f3wno lokalizacja ww. punkt\u00f3w poboru pr\u00f3bek do bada\u0144 jako\u015bci wody w sieci wodoci\u0105gowej jak i zakres oraz cz\u0119stotliwo\u015b\u0107 monitoringu, s\u0105 zgodne z Rozporz\u0105dzeniem Ministra Zdrowia z dnia 7 grudnia 2017 r. w sprawie jako\u015bci wody przeznaczonej do spo\u017cycia przez ludzi (Dz. U. 2017 Poz. 2294) i zosta\u0142y zatwierdzone przez Ma\u0142opolskiego Wojew\u00f3dzkiego Inspektora Sanitarnego.<\/p>

Maj\u0105c na uwadze przewymiarowanie krakowskiego systemu dystrybucji (zbyt du\u017c\u0105 przepustowo\u015b\u0107 w stosunku do aktualnego zapotrzebowania na wod\u0119), szczeg\u00f3lnego znaczenia nabiera monitorowanie wt\u00f3rnego zanieczyszczenia wody w sieci, kt\u00f3re mo\u017ce by\u0107 spowodowane zbyt ma\u0142ymi pr\u0119dko\u015bciami przep\u0142ywu.<\/p>

Ze wzgl\u0119du na bardzo du\u017c\u0105 liczb\u0119 danych z ww. monitoringu jako\u015bci wody w sieci, pe\u0142na analiza zmian jako\u015bci wody w sieci wodoci\u0105gowej miasta Krakowa wykracza poza ramy niniejszego opracowania. W zwi\u0105zku z powy\u017cszym w niniejszej pracy dokonano wst\u0119pnej analizy zmian jako\u015bci wody dla wybranego obszaru sieci wodoci\u0105gowej miasta Krakowa i tylko wybranych wska\u017anik\u00f3w jako\u015bci wody, \u015bci\u015ble zwi\u0105zanych z tzw. wt\u00f3rnym zanieczyszczeniem wody, takich jak m\u0119tno\u015b\u0107, \u017celazo og\u00f3lne, zawarto\u015b\u0107 \u015brodka dezynfekcyjnego oraz og\u00f3lna liczba mikroorganizm\u00f3w w 22\u00b0C:<\/p>

1. Do analizy wytypowano 7 punkt\u00f3w poboru pr\u00f3bek wody w strefie zasilania z ZUW Raba, dla kt\u00f3rych, na podstawie modelu hydraulicznego, oszacowano wiek wody (czas dotarcia wody z ZUW Raba do punktu poboru \u2013 min\/max): ul. Cechowa 57 \u2013 szko\u0142a (wiek wody ok. 31-35 h),<\/p>

2. ul. My\u015blenicka\/Stoja\u0142owskiego \u2013 CPN (wiek wody ok. 32-38 h),<\/p>

3. ul. Cha\u0142ubi\u0144skiego 21 \u2013 sklep (wiek wody ok. 42-46 h),<\/p>

4. ul. Zawi\u0142a 69 \u2013 Zak\u0142ady Poligraficzne (wiek wody ok. 42-46 h),<\/p>

5. ul. Czerwone Maki \u2013 campus UJ (wiek wody ok. 43-46 h),<\/p>

6. ul. Babi\u0144skiego \u2013 szpital (wiek wody ok. 48-50 h),<\/p>

7. ul. Poroni\u0144ska \u2013 przedszkole (wiek wody ok. 47-54 h).<\/p>

Punkty te s\u0105 zlokalizowane w okolicach magistrali wodoci\u0105gowej \u03c61200 mm, na trasie od Nastawni Piaski Wielkie do k\u0142adki technologicznej nad Wis\u0142\u0105. Przebieg ww. magistrali przedstawiono na rys. 2, natomiast lokalizacj\u0119 wybranych punkt\u00f3w poboru pr\u00f3bek wody przedstawiono na rys. 3.<\/p>

Przeprowadzono analiz\u0119 wynik\u00f3w bada\u0144 laboratoryjnych jako\u015bci wody w siedmiu wymienionych punktach poboru pr\u00f3bek w trzech kolejnych latach: 2016 \u2013 2018. Obliczono \u015brednie roczne warto\u015bci dla ka\u017cdego z wytypowanych wska\u017anik\u00f3w jako\u015bci wody i ka\u017cdego punktu monitoringu. Wyniki oblicze\u0144 przedstawiono w tabeli.<\/p>

W celu wizualizacji zmian jako\u015bci wody w sieci wodoci\u0105gowej w kolejnych punktach poboru w odniesieniu do wieku wody (kolejno\u015b\u0107 punkt\u00f3w poboru), wyniki oblicze\u0144 przedstawiono na wykresach: M\u0119tno\u015b\u0107 (wykres 1), \u017belazo og\u00f3lne (wykres 2), Zawarto\u015b\u0107 \u015brodka dezynfekcyjnego (wykres 3), oraz Og\u00f3lna liczba mikroorganizm\u00f3w w 22\u00b0C (wykres 4).<\/p>\n \"Rys. <\/a> Rys. 1
Punkty kontroli jako\u015bci wody w sieci wodoci\u0105gowej Miasta Krakowa (Baza GIS)\n \"Rys. <\/a> Rys. 2.
Przebieg magistrali wodoci\u0105gowej \u03c61200, na trasie od Nastawni Piaski Wielkie do k\u0142adki technologicznej nad Wis\u0142\u0105\n \"Rys. <\/a> Rys. 3.
Lokalizacja wybranych punkt\u00f3w poboru pr\u00f3bek wody\n \"Assessment <\/a>\n \"Wykres <\/a> Wykres 1.
Zmiana m\u0119tno\u015bci wody w sieci wodoci\u0105gowej w kolejnych punktach poboru\n \"Wykres <\/a> Wykres 2.
Zmiana st\u0119\u017cenia \u017celaza og\u00f3lnego w sieci wodoci\u0105gowej w kolejnych punktach poboru\n \"Wykres <\/a> Wykres 3.
Zmiana zawarto\u015b\u0107 \u015brodka dezynfekcyjnego w sieci wodoci\u0105gowej w kolejnych punktach poboru\n \"Wykres <\/a> Wykres 4.
Zmiana og\u00f3lnej liczby mikroorganizm\u00f3w w 22\u00b0C w sieci wodoci\u0105gowej w kolejnych punktach poboru\n

Wnioski<\/strong><\/p>

1. Woda dystrybuowana za po\u015brednictwem rozleg\u0142ego systemu wodoci\u0105gowego na terenie miasta Krakowa, spe\u0142nia wszystkie obowi\u0105zuj\u0105ce normy jako\u015bciowe. Z uwagi na systematyczny przyrost d\u0142ugo\u015bci sieci wodoci\u0105gowej oraz obserwowane zmniejszenie zapotrzebowania na wod\u0119, czas przebywania wody w systemie dystrybucji wyd\u0142u\u017ca si\u0119. Prowadzi\u0107 to mo\u017ce do pogorszenia jako\u015bci wody spowodowanego wt\u00f3rnym jej zanieczyszczeniem.<\/p>

2. Krakowska sie\u0107 wodoci\u0105gowa jest systemem przewymiarowanym, co ma szczeg\u00f3lnie istotny wp\u0142yw na jako\u015b\u0107 wody transportowanej za jej po\u015brednictwem. Pogorszeniu mo\u017ce ulega\u0107 jako\u015b\u0107 wody w odleg\u0142ych od miejsca jej wt\u0142oczenia do sieci punktach miasta charakteryzuj\u0105cych si\u0119 zabudow\u0105 bardziej rozproszon\u0105, w kt\u00f3rej obserwuje si\u0119 znacznie mniejsze pobory wody.<\/p>

3. Miejskie Przedsi\u0119biorstwo Wodoci\u0105g\u00f3w i Kanalizacji S.A. w spos\u00f3b ci\u0105g\u0142y monitoruje parametry pracy sieci wodoci\u0105gowej oraz jej jako\u015b\u0107 za po\u015brednictwem zlokalizowanych w systemie dystrybucji wody punkt\u00f3w monitoringu. Ponadto Sp\u00f3\u0142ka prowadzi prace nad udoskonalaniem istniej\u0105cego systemu monitoringu jako\u015bci wody dostarczanej odbiorcom ukierunkowanego na minimalizacj\u0119 ryzyka zwi\u0105zanego z wt\u00f3rnym zanieczyszczeniem wody, wspieraj\u0105cego procesy zarz\u0105dzania systemem dystrybucji wody.<\/p>\n

L I T E R AT U R A<\/p>

[1] J. RAK, Wybrane aspekty in\u017cynierii bezpiecze\u0144stwa w systemach zbiorowego zaopatrzenia w wod\u0119, Instal, 2013, nr 3, ss. 47-49.<\/p>

[2] B. TCH\u00d3RZEWSKA-CIE\u015aLAK, Analiza akceptacji koszt\u00f3w redukcji ryzyka awarii system\u00f3w zbiorowego zaopatrzenia w wod\u0119, Instal, 2013, nr 3, ss. 50-53.<\/p>

[3] J. \u0141OMOTOWSKI, Jak ocenia\u0107 stabilno\u015b\u0107 chemiczn\u0105 i biologiczn\u0105 wody w systemach wodoci\u0105gowych, Instal, 2018, nr 1, ss. 37-40.<\/p>

[4] Materia\u0142y MPWiK S.A. w Krakowie.<\/p>

[5] T. \u017bABA, R. IWANEJKO, J. BAJER, Wybrane zagadnienia monitoringu krakowskich wodoci\u0105g\u00f3w, Instal, 2012, nr 12, ss.80-83.<\/p>

[6] I. ZIMOCH, Szacownie zmian jako\u015bci wody w systemie dystrybucji na podstawie analizy powstawania trihalometan\u00f3w, Ochrona \u015arodowiska 2007, vol. 29, nr 4, ss. 49-52.<\/p>

[7] M. \u015aWIDERSKA-BR\u00d3\u017b, M. WOLSKA: G\u0142\u00f3wne przyczyny wt\u00f3rnego zanieczyszczenia wody w systemie dystrybucji, Ochrona \u015arodowiska 2006, vol. 28, nr 4, ss.29-34.<\/p>

[8] I. ZIMOCH, Modelowanie zmian zawarto\u015bci tr\u00f3jhalometan\u00f3w w wodzie wodoci\u0105gowej, Ochrona \u015arodowiska 2011, Vol. 33, nr3, ss. 35-42.<\/p>

[9] M. \u015aWIDERSKA-BR\u00d3\u017b, Skutki obecno\u015bci biofilmu w systemach dystrybucji wody przeznaczonej do spo\u017cycia przez ludzi, Ochrona \u015arodowiska 2012, vol. 34, nr 1, ss. 9-14.<\/p>

[10] M. \u015aWIDERSKA-BR\u00d3\u017b, M. WOLSKA, Ocena wt\u00f3rnego zanieczyszczenia niestabilnej chemicznie wody w systemie dystrybucji, Ochrona \u015arodowiska 2005, vol. 27, nr 4, ss.35-38.<\/p>","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/informacjainstal.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/artykul\/6996","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/informacjainstal.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/artykul"}],"about":[{"href":"https:\/\/informacjainstal.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/artykul"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/informacjainstal.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6996"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/informacjainstal.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6996"},{"taxonomy":"tematyka","embeddable":true,"href":"https:\/\/informacjainstal.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tematyka?post=6996"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}