{"id":7125,"date":"2020-02-10T18:19:40","date_gmt":"2020-02-10T17:19:40","guid":{"rendered":"https:\/\/informacjainstal.com.pl\/artykul\/nowy-segment-estymatorow-wskaznikow-niezawodnosci-operatora-systemu-wodociagowego\/"},"modified":"2022-11-16T12:08:48","modified_gmt":"2022-11-16T11:08:48","slug":"a-new-segment-of-estimators-of-the-water-supply-system-operator-reliability-indicators","status":"publish","type":"artykul","link":"https:\/\/informacjainstal.com.pl\/en\/article\/a-new-segment-of-estimators-of-the-water-supply-system-operator-reliability-indicators\/","title":{"rendered":"A new segment of estimators of the water supply system operator reliability indicators"},"content":{"rendered":"\n
\n
\n
\n
\n \n
\n
\n

Wst\u0119p<\/strong><\/p>\n

Niezawodno\u015b\u0107 i bezpiecze\u0144stwo s\u0105 uznawane we wsp\u00f3\u0142czesnej nauce jako poj\u0119cia integruj\u0105ce wiedz\u0119 dotycz\u0105c\u0105 obiekt\u00f3w technicznych, biotechnicznych i cz\u0142owieka. Teoria niezawodno\u015bci i bezpiecze\u0144stwa opiera si\u0119 g\u0142\u00f3wnie na dw\u00f3ch dzia\u0142ach matematyki: statystyce matematycznej i teorii prawdopodobie\u0144stwa [1,4].<\/p>\n

Obecnie obserwuje si\u0119 wzrost zainteresowania analizami niezawodno\u015bci i bezpiecze\u0144stwa cz\u0142owieka w systemach technicznych. Cz\u0142owiek jako operator nadzoruje przebieg procesu funkcjonowania systemu. W sytuacjach kryzysowych, podczas powa\u017cnych awarii, dzia\u0142anie operatora jest priorytetowe w osi\u0105gni\u0119ciu kluczowych cel\u00f3w zwi\u0105zanych z bezpiecze\u0144stwem [4,8,12,13,16,17]. Badania nad niezawodno\u015bci\u0105 cz\u0142owieka bazuj\u0105 na osi\u0105gni\u0119ciach teorii psychologii. Specyficznymi w tym zakresie s\u0105 np. teoria sk\u0142onno\u015bci do wypadk\u00f3w, teoria b\u0142\u0119d\u00f3w itp. Podstaw\u0105 w tych metodach jest statystyczna analiza zdarze\u0144 niepo\u017c\u0105danych. W ten spos\u00f3b uznano, \u017ce b\u0142\u0119dy cz\u0142owieka i awarie techniczne wymagaj\u0105 wsp\u00f3lnej p\u0142aszczyzny bada\u0144. W ten spos\u00f3b przedmiotem analiz sta\u0142 si\u0119 uk\u0142ad \u201ecz\u0142owiek \u2013 obiekt techniczny \u2013 \u015brodowisko\u201d [1,3,4,7,8,12,13,15,16,17].<\/p>\n

Celem pracy jest przedstawienie estymator\u00f3w wska\u017anik\u00f3w niezawodno\u015bci pracy operatora systemu zbiorowego zaopatrzenia w wod\u0119.<\/p> <\/div>\n<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n

\n
\n
\n \n
\n
\n

Sposoby ograniczania ryzyka przez operatora systemu wodoci\u0105gowego<\/strong><\/p>\n

Z funkcjonowaniem systemu zbiorowego zaopatrzenia w wod\u0119 (SZZW) zwi\u0105zane jest nieroz\u0142\u0105cznie ryzyko i niepewno\u015b\u0107 [2,9,10]. Ryzyko oznacza prawdopodobie\u0144stwo wyst\u0105pienia strat na skutek r\u00f3\u017cnego rodzaju niepo\u017c\u0105danych zdarze\u0144 losowych. Wed\u0142ug \u201eS\u0142ownika j\u0119zyka polskiego\u201d mo\u017cna przytoczy\u0107 nast\u0119puj\u0105c\u0105 definicj\u0119: \u201eryzyko \u2013 podejmowanie przedsi\u0119wzi\u0119cia o nieznanym, niepewnym czy problematycznym wyniku z nara\u017ceniem na niebezpiecze\u0144stwo, szkod\u0119 lub strat\u0119; mo\u017cliwo\u015b\u0107 negatywnego wyniku, prawdopodobie\u0144stwo, \u017ce co\u015b si\u0119 nie uda\u201d [10].<\/p>\n

Na rys. 1 pokazano ilustracj\u0119 zale\u017cno\u015bci ryzyka od prawdopodobie\u0144stwa wyst\u0105pienia zdarzenia negatywnego i konsekwencji tego typu zdarzenia. Wykorzystano klasyczn\u0105 formu\u0142\u0119 [10,11]:<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

gdzie:<\/p>\n

P \u2013 prawdopodobie\u0144stwo negatywnego wyniku,<\/p>\n

C \u2013 konsekwencje \u2013 straty wzgl\u0119dne zwi\u0105zane z w\/w prawdopodobie\u0144stwem.<\/p>\n

W tym sensie ryzyko rozumiane jest jako prawdopodobie\u0144stwo wyst\u0105pienia negatywnych skutk\u00f3w na skutek wypadk\u00f3w, awarii, katastrof, kt\u00f3re przynosz\u0105 r\u00f3\u017cnego rodzaju straty [2,9,10,11]. Z zale\u017cno\u015bci przedstawionych na rys. 1 wynika, \u017ce im wy\u017csze jest prawdopodobie\u0144stwo otrzymania negatywnego wyniku i im bardziej niekorzystny jest ten wynik, tym wy\u017cszy jest poziom ryzyka [10].<\/p>\n

Niepewno\u015b\u0107 traktowana jest intuicyjnie jako niedostatek informacji potrzebnej do prawid\u0142owej oceny sytuacji. Niezawodno\u015b\u0107 funkcjonowania (NF) systemu zaopatrzenia w wod\u0119 definiuje si\u0119 jako prawdopodobie\u0144stwo spe\u0142nienia okre\u015blonych wymaga\u0144 tj. dostarczenia wody o jako\u015bci zgodnej z Rozporz\u0105dzeniem Ministra Zdrowia z dnia 7 grudnia 2017 r. w sprawie jako\u015bci wody przeznaczonej do spo\u017cycia przez ludzi, w odpowiedniej ilo\u015bci, pod wymaganym ci\u015bnieniem, w dowolnej chwili czasu \u2013 operujemy wtedy wska\u017anikiem gotowo\u015bci K lub w okre\u015blonym przedziale czasowym \u2013 operujemy funkcj\u0105 niezawodno\u015bci R(t), w danych warunkach eksploatacyjnych [5,6,7]. Niezawodno\u015b\u0107 bezpiecze\u0144stwa funkcjonowania SZZW jest to prawdopodobie\u0144stwo okre\u015blone formu\u0142\u0105 [5,6]:<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Utrat\u0119 bezpiecze\u0144stwa Z(B) wyznacza si\u0119 z formu\u0142y [5,6]:<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\u00a0<\/p> <\/div>\n<\/div>\n <\/div>\n

\n \n
\n
\n \n \"Fig. <\/a>\n \n <\/div>\n \n \n
\n
\n Fig. 1.
Impact of the probability\nvalue of getting the negative\nresult and related relative\nlosses on risk value [6] <\/div>\n \n <\/div>\n \n <\/div>\n\n
\n
\n \n \"Fig. <\/a>\n \n <\/div>\n \n \n
\n
\n Fig. 2.
Risk distribution (based on [5,11]) <\/div>\n \n <\/div>\n \n <\/div>\n\n
\n
\n \n \"Table. <\/a>\n \n <\/div>\n \n \n
\n
\n Table. 1.
Risk reduction methods <\/div>\n \n <\/div>\n \n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n
\n
\n
\n \n
\n
\n

\u00a0<\/p>\n

gdzie:<\/p>\n

ZF\/(C=0) \u2013 prawdopodobie\u0144stwo przypisane zdarzeniom zawodno\u015bci funkcjonowania SZZW pod warunkiem, \u017ce nie s\u0105 z tym zwi\u0105zane szczeg\u00f3lnie znaczne koszty spo\u0142eczne, b\u0105d\u017a zagro\u017cenie zdrowia lub utraty \u017cycia przez ludzi,<\/p>\n

Z(B) \u2013 zawodno\u015b\u0107 bezpiecze\u0144stwa identyfikowana jest z ryzykiem utraty bezpiecze\u0144stwa \u2013 ryzyko konsumenta wody.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

ZF \u2013 zawodno\u015b\u0107 funkcjonowania identyfikowana jest z ryzykiem producenta wody do spo\u017cycia.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Na rys. 2 pokazano mo\u017cliwe przyk\u0142adowe poziomy ryzyka oraz poziom ryzyka ALARP (ang. As Low As Reasonably Practicable), czyli tak niskiego jak to jest praktycznie uzasadnione [5,11]. Z ryzykiem nieod\u0142\u0105cznie zwi\u0105zana jest odpowiedzialno\u015b\u0107 podejmowania decyzji przez operatora SZZW. Obawa przed odpowiedzialno\u015bci\u0105 prowadzi do wieloszczeblowego systemu asekuracyjnego, kt\u00f3ry niekoniecznie spowoduje zminimalizowanie ryzyka (generuje dzia\u0142ania pasywne \u2013 niereaktywne). \u0179le przeprowadzona analiza ryzyka rodzi niebezpiecze\u0144stwo jego awersji. Kiedy ocena jego wielko\u015bci w stosunku do potencjalnych korzy\u015bci jest nadmiernie ostro\u017cna, hamuje procesy innowacyjne. Operator powinien nauczy\u0107 si\u0119 ocenia\u0107 ryzyko oraz informowa\u0107 innych o jego rozmiarach, a tak\u017ce posi\u0105\u015b\u0107 wiedz\u0119 konieczn\u0105 do prawid\u0142owych dzia\u0142a\u0144 w jego obliczu [6,11].<\/p>\n

W tab. 1. zaprezentowano sposoby ograniczenia ryzyka \u2013 powi\u0119kszenia strefy ryzyka kontrolowanego kosztem ryzyka nieakceptowalnego [6].<\/p> <\/div>\n<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n

\n
\n
\n \n
\n
\n

Estymatory wska\u017anik\u00f3w niezawodno\u015bci do oceny pracy operatora<\/strong><\/p>\n

Poszczeg\u00f3lne informacje do wyznaczenia wska\u017anik\u00f3w odnosz\u0105 si\u0119 do okre\u015blonego podzia\u0142u czasu, kt\u00f3ry zaleca si\u0119 przyjmowa\u0107 r\u00f3wny 1 rok [11,14].<\/p>\n

Wyr\u00f3\u017cni\u0107 mo\u017cna dwie grupy wska\u017anik\u00f3w niezawodno\u015bci. Pierwsza grupa wska\u017anik\u00f3w zwi\u0105zana jest z cz\u0119sto\u015bci\u0105 zada\u0144. Wprowadzono nast\u0119puj\u0105ce oznaczenia [11]:<\/p>\n

ntr \u2013 liczba zada\u0144, kt\u00f3re operator rozpocz\u0105\u0142 terminowo,<\/p>\n

nz \u2013 liczba zada\u0144 stawianych do realizacji przez operatora,<\/p>\n

nzw \u2013 liczba zada\u0144 wykonanych przez operatora,<\/p>\n

nr \u2013 liczba zada\u0144, kt\u00f3rych realizacj\u0119 rozpocz\u0105\u0142 operator,<\/p>\n

no \u2013 liczba zada\u0144 odpowiadaj\u0105ca kwalifikacjom operatora na danym poziomie zarz\u0105dzania, mu \u2013 liczba uchybie\u0144 podczas realizacji zada\u0144,<\/p>\n

\u00a0<\/p> <\/div>\n<\/div>\n <\/div>\n

\n \n
\n
\n \n \"Fig. <\/a>\n \n <\/div>\n \n \n
\n
\n Fig. 3.
Tendencies of\nchanges for operator\nreliability indicators\n(based on [11]) <\/div>\n \n <\/div>\n \n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n
\n
\n
\n \n
\n
\n

\u00a0<\/p>\n

mb \u2013 liczba b\u0142\u0119d\u00f3w podczas realizacji zada\u0144,<\/p>\n

mpw \u2013 liczba decyzji powoduj\u0105ca odparowanie (usuni\u0119cie) zagro\u017ce\u0144 podczas realizacji zada\u0144,<\/p>\n

Tz \u2013 \u015bredni czas wykonywania zada\u0144. Poszczeg\u00f3lne wska\u017aniki przedstawiaj\u0105 si\u0119 nast\u0119puj\u0105co [6,11,14]:\u00a0<\/p>\n