{"id":8115,"date":"2020-02-25T19:44:07","date_gmt":"2020-02-25T18:44:07","guid":{"rendered":"https:\/\/informacjainstal.com.pl\/artykul\/paradoks-pozornej-dokladnosci\/"},"modified":"2022-11-16T12:10:52","modified_gmt":"2022-11-16T11:10:52","slug":"paradox-of-apparent-accuracy","status":"publish","type":"artykul","link":"https:\/\/informacjainstal.com.pl\/en\/article\/paradox-of-apparent-accuracy\/","title":{"rendered":"Paradox of apparent accuracy"},"content":{"rendered":"\n
\n
\n
\n
\n \n
\n
\n

Do paradoks\u00f3w nale\u017cy to, \u017ce wprawdzie wsp\u00f3\u0142czesna elektronika stwarza nowe, dotychczas nieznane, mo\u017cliwo\u015bci jednak towarzysz\u0105 im nowe zagro\u017cenia. Wynikaj\u0105 one z tego, \u017ce pozornie du\u017ca dok\u0142adno\u015b\u0107 oblicze\u0144 w sensie liczby miejsc po przecinku i wiara w moc modeli potrafi\u0105 do\u015b\u0107 skutecznie wy\u0142\u0105czy\u0107 naturalne procesy ochronne i odporno\u015b\u0107 na zdarzenia nie mieszcz\u0105ce si\u0119 w okre\u015blonych schematach. Ostatecznie dla wynik\u00f3w oblicze\u0144 decyduj\u0105ce znaczenie maj\u0105 zawsze warunki brzegowe, a znajomo\u015b\u0107 szeregu zjawisk pozostaje nadal mocno ograniczona, w szczeg\u00f3lno\u015bci w odniesieniu do potrzeb modelowania.<\/p> <\/div>\n<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n

\n
\n
\n \n
\n
\n

Awarie przewidywalne<\/strong><\/p>\n

Zawsze mo\u017ce wyst\u0105pi\u0107 przypadkowa awaria, pomimo dok\u0142adnej kontroli jako\u015bciowej nie da si\u0119 unikn\u0105\u0107 wszystkich potencjalnych zagro\u017ce\u0144. Charakterystycznym przyk\u0142adem jest sytuacja, kt\u00f3ra wyst\u0105pi\u0142a przy budowie ruroci\u0105gu stalowego o jednej z najwi\u0119kszych w Polsce \u015brednic. Wprawdzie na etapie wytwarzania element\u00f3w, p\u00f3\u017aniej spawanych na budowie, zastosowano kontrol\u0119 jako\u015bci zgodn\u0105 z \u00f3wczesnymi wysokimi standardami, jednak nie uda\u0142o si\u0119 wykry\u0107 wady materia\u0142owej jednego z element\u00f3w. Dopiero w trakcie ko\u0144cowych prac spawalniczych (m\u0142otkowanie) spawacze zwr\u00f3cili uwag\u0119 na nietypowy d\u017awi\u0119k b\u0119d\u0105cy efektem wyst\u0105pienia pustej przestrzeni w \u015bciance rury. Chodzi jednak o sytuacje przewidywalne, b\u0119d\u0105ce konsekwencj\u0105 lekcewa\u017cenia potencjalnych zagro\u017ce\u0144. Obecnie, co najmniej w odniesieniu do tworzyw sztucznych, problem ten generalnie nie istnieje, o ile zostanie zachowany zakres stosowania wyrobu i o ile przestrzega si\u0119 re\u017cimu produkcji; z tym ostatnim bywa jednak bardzo r\u00f3\u017cnie.<\/p>\n

Pierwsze konsekwencje sygnalizowanego problemu pojawi\u0142y si\u0119 ju\u017c ok. 40 lat temu, gdy np. w niekt\u00f3rych przypadkach zredukowano istotnie poziom wsp\u00f3\u0142czynnika bezpiecze\u0144stwa przy projektowaniu zatapianych syfon\u00f3w. Pomini\u0119to r\u00f3wnie\u017c zagadnienia zwi\u0105zane ze stabilizacj\u0105 ich po\u0142o\u017cenia oraz kompensacj\u0119 prawdopodobnych odkszta\u0142ce\u0144 (ten ostatni problem \u201eobjawi\u0142 si\u0119\u201d znowu niedawno temu \u2013 nikt nie pomy\u015bla\u0142, \u017ce dla r\u00f3\u017cnicy temperatur na poziomie 20 K to przy d\u0142u\u017cszym ruroci\u0105gu mo\u017ce by\u0107 ca\u0142kiem sporo\u2026) \u2013 bo wszystko wydawa\u0142o si\u0119 by\u0107 takie proste. Efektem by\u0142 szereg mniej lub bardziej spektakularnych awarii. Problem nadmiernej wiary w pozorn\u0105 dok\u0142adno\u015b\u0107 oblicze\u0144 pojawia si\u0119 wielokrotnie w przypadku wyrob\u00f3w metalowych. Nigdy nie mo\u017cna by\u0107 pewnym losowego wyst\u0105pienia wad materia\u0142owych \u2013 przyk\u0142adowo przy braku rezerwy wytrzyma\u0142o\u015bci awaria nawet pojedynczego d\u017awigara podtrzymuj\u0105cego konstrukcj\u0119 o du\u017cej powierzchni mo\u017ce poci\u0105gn\u0105\u0107 za sob\u0105 uszkodzenia kolejnych i w efekcie mo\u017ce doj\u015b\u0107 do katastrofy konstrukcji.<\/p>\n

Kolejnym problemem sta\u0142a si\u0119 wytrzyma\u0142o\u015b\u0107 armatury, przy tym d\u0105\u017cenie do obni\u017cenia ceny prowadzi do ograniczania masy wyrobu. Pozornie niewielka, kilkuprocentowa, redukcja masy korpusu zaworu, mo\u017ce \u201e\u015brednio\u201d ma\u0142o istotna, w bardziej nara\u017conych os\u0142abionych miejscach (np. w karbach gwint\u00f3w) mo\u017ce \u0142atwo skutkowa\u0107 awariami. Przyk\u0142adowo obni\u017cenie masy zawor\u00f3w firmowanych przez znanego producenta o ok. 5% skutkowa\u0142o seri\u0105 przykrych awarii \u2013 zamontowane zawory po pewnym czasie po prostu \u201ewystrzeliwa\u0142y\u201d ze \u015bcian. Jest to sytuacja, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna zaliczy\u0107 do grupy najbardziej spektakularnych, jednak nieodpowiednia jako\u015b\u0107 armatury (r\u00f3wnie\u017c sieciowej) ujawni\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w innych sytuacjach.<\/p>\n

Oddzielnym problemem pozostaje nadal do\u015b\u0107 cz\u0119sta tolerancja \u201ebylejako\u015bci\u201d. W fazie projektu to przede wszystkim oszcz\u0119dno\u015bci na pracach przedprojektowych skutkuj\u0105 obni\u017ceniem jako\u015bci dokumentacji, co stwarza istotne zagro\u017cenia dla inwestycji. Kolejnym problemem pozostaje jako\u015b\u0107 wykonawstwa, dotychczas by\u0142y to przede wszystkim kwestie zwi\u0105zane z posadowieniem w pod\u0142o\u017cu gruntowym (lub wodnym).<\/p>\n

Jednak od pewnego czasu wyst\u0119puj\u0105 inne problemy zwi\u0105zane z pozornie skuteczniejszym i bezpieczniejszym zgrzewaniem elektrooporowym rur z tworzyw sztucznych. Z jednej strony s\u0105 to konsekwencje braku przygotowania zawodowego, z drugiej brakiem zrozumienia znaczenia procedur oraz specyfiki wymaga\u0144 r\u00f3\u017cnych zgrzewarek. W ka\u017cdym razie powtarzaj\u0105ce si\u0119 okre\u015blone uszkodzenia nie mog\u0105 by\u0107 akceptowane, a praca zgrzewaczy wymaga ich doszkalania w miar\u0119 wprowadzania nowego wyposa\u017cenia i znacznie staranniejszego nadzoru.<\/p> <\/div>\n<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n

\n
\n
\n \n
\n
\n

Podstawy projektowania<\/strong><\/p>\n

Oczekiwa\u0144 na popraw\u0119 trafno\u015bci okre\u015ble\u0144 ilo\u015bciowych (prognoz przysz\u0142ych potrzeb) w wodoci\u0105gach i kanalizacji nie uda\u0142o si\u0119 spe\u0142ni\u0107. W warunkach zmienionych zasad planowania zagospodarowania przestrzennego nie jest mo\u017cliwa kontynuacja dotychczasowych sposob\u00f3w okre\u015blania wielko\u015bci zapotrzebowania na wod\u0119 oraz ilo\u015bci odprowadzanych \u015bciek\u00f3w. Ostatecznym efektem sztucznych bilans\u00f3w opartych na bilansach nierealnych wska\u017anik\u00f3w s\u0105 niew\u0142a\u015bciwie zwymiarowane sieci, wymagaj\u0105ce szczeg\u00f3lnej eksploatacji.<\/p>\n

Wbrew pozorom obecna sytuacja wydaje si\u0119 by\u0107 najkorzystniejsza w odniesieniu do ocen ilo\u015bciowych dla najmniej przewidywalnych w\u00f3d opadowych. Rozpocz\u0119te niedawno temu prace w zakresie indywidualnych ocen dla poszczeg\u00f3lnych system\u00f3w ocen ilo\u015bciowych dla poszczeg\u00f3lnych konkretnych lokalizacji (por. [8]) s\u0105 ju\u017c obecnie bardzo zaawansowane, czego przyk\u0142adem jest m.in. kompleksowy program \u201eBydgoska retencja+2050\u201d zwi\u0105zany z zagospodarowaniem w\u00f3d opadowych. Kompleksowo\u015b\u0107 podej\u015bcia do istniej\u0105cych problem\u00f3w pozwala unikn\u0105\u0107 b\u0142\u0119d\u00f3w charakterystycznych dla dzia\u0142a\u0144 wyrywkowych polegaj\u0105cych na lekcewa\u017ceniu poszczeg\u00f3lnych element\u00f3w sk\u0142adaj\u0105cych si\u0119 na systemy.<\/p>\n

Oczywi\u015bcie, \u017cadna ocena odnosz\u0105ca si\u0119 do w\u00f3d opadowych nie mo\u017ce by\u0107 traktowana jako kompletna, ka\u017cda decyzja musi by\u0107 traktowana w kategorii \u201ewyboru mniejszego z\u0142a\u201d. Pozostaje jednak zawsze zachowanie jakiego\u015b marginesu bezpiecze\u0144stwa wprowadzonego norm\u0105 [2], lub wytyczn\u0105 DWA A118 (w starszej wersji dost\u0119pnej w j\u0119zyku polskim [5]). Tu jednak pojawia si\u0119 inny problem \u2013 bardzo cz\u0119sto ekstremalne opady r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 diametralnie od wcze\u015bniej obserwowanych zjawisk, a co najmniej powszechnie akceptowanych hipotez. Przyk\u0142adowo:<\/p>\n

\u2013\u2013 przed 1997 r. do\u015b\u0107 powszechnie twierdzono, \u017ce w polskich realiach nie ma miejsca dla powodzi pochodz\u0105cej od deszczu,<\/p>\n

\u2013\u2013 od tego czasu tego rodzaju zjawisko powtarza si\u0119 co najmniej raz do roku (nawet wyj\u0105tkowo suchym latem 2018 lokalnie pojawi\u0142o si\u0119 zagro\u017cenie i konieczne by\u0142o np. awaryjne wypompowywanie wody z du\u017cego zbiornika na tzw. tac\u0119 rozlewow\u0105),<\/p>\n

\u2013\u2013 charakterystyki (intensywno\u015b\u0107, czas trwania) kolejnych zdarze\u0144 ekstremalnych nie mieszcz\u0105 si\u0119 w tradycyjnych schematach,<\/p>\n

\u2013\u2013 opad o bardzo wysokim nat\u0119\u017ceniu mo\u017ce trwa\u0107 nie kilka \u2013 kilkana\u015bcie minut, ale przez kilka godzin,<\/p>\n

\u2013\u2013 istniej\u0105cy system rejestracji opad\u00f3w nie mo\u017ce by\u0107 traktowany jako zadowalaj\u0105cy ze wzgl\u0119du na lokalizacj\u0119 punkt\u00f3w pomiaru i niewystarczaj\u0105cy zakres rejestracji opad\u00f3w (przyk\u0142adowo w trakcie powodzi 2001 r. istniej\u0105ce w Gda\u0144sku stacje IMGW nie by\u0142y praktycznie w stanie zarejestrowa\u0107 opadu, p\u00f3\u017aniej podawane oficjalne informacje s\u0105 mocno problematyczne),<\/p>\n

\u2013\u2013 przynajmniej w warunkach gda\u0144skich kolejne zagro\u017cenia zmieniaj\u0105 miejsca swojej lokalizacji; lubi\u0105 si\u0119 one pojawia\u0107 na terenach wcze\u015bniej traktowanych jako bezpieczne.<\/p>\n

Ostatecznie z dotychczasowej praktyki wynika, \u017ce zawsze przygotowujemy si\u0119 do tego co si\u0119 ju\u017c zdarzy\u0142o, a nie do tego co si\u0119 mo\u017ce wydarzy\u0107. Z drugiej jednak strony np. nawet nie do ko\u0144ca zrealizowany pierwotny (2001) gda\u0144ski program rozbudowy zbiornik\u00f3w retencyjnych pozwoli\u0142 uzyska\u0107 kilkunastoletni okres wzgl\u0119dnego bezpiecze\u0144stwa miasta (aczkolwiek szereg razy wyst\u0119powa\u0142y zagro\u017cenia, jednak wykonane zbiorniki oraz odpowiednie dzia\u0142ania interwencyjne pozwoli\u0142y je wyeliminowa\u0107). W aspekcie lokalizacji inwestycji zrealizowany program nie by\u0142 zr\u00f3wnowa\u017cony i zosta\u0142 podporz\u0105dkowany lokalizacji zdarze\u0144 w 2001 r., zlekcewa\u017cono inne kierunki, na kt\u00f3rych rozwin\u0119\u0142a si\u0119 sytuacja w 2016 r. St\u0105d znaczenie kompleksowych program\u00f3w, np. wspomniana ju\u017c wcze\u015bniej \u201eBydgoska retencja+2050\u201d, pozwalaj\u0105cych poprzez symulacje definiowa\u0107 r\u00f3\u017cne scenariusze przysz\u0142ego rozwoju zjawisk i odpowiednio modyfikowa\u0107 istniej\u0105ce systemy.<\/p> <\/div>\n<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n

\n
\n
\n \n
\n
\n

Modelowanie sieci<\/strong><\/p>\n

Zasadnicze trudno\u015bci mog\u0105 wyst\u0105pi\u0107 ju\u017c na etapie poznania stanu istniej\u0105cego \u2013 ze wzgl\u0119du na to, \u017ce przez ok. 30 lat praktycznie zrezygnowano z przygotowania dokumentacji powykonawczej (powszechne rozliczenie rycza\u0142towe) oraz wielokrotne zmiany strukturalne \u201eprzedsi\u0119biorstw\u201d szereg eksploatator\u00f3w mo\u017ce w og\u00f3le nie dysponowa\u0107 \u017cadn\u0105 dokumentacj\u0105 projektow\u0105, ale jedynie fakturami rozliczeniowymi. Wprawdzie wielu z nich stara si\u0119 uzupe\u0142nia\u0107 materia\u0142y, jednak informacje dla potrzeb modelowania sieci b\u0119d\u0105 wymaga\u0142y korekt. W przypadku sieci ci\u015bnieniowych obok trasy potrzebne jest sprawdzenie rodzaju materia\u0142u (polowy pomiar szorstko\u015bci rur) oraz rzeczywistych \u015brednic. Zwraca uwag\u0119 mo\u017cliwo\u015b\u0107 wyst\u0119powania istotnych r\u00f3\u017cnic pomi\u0119dzy rzeczywist\u0105 (pomierzon\u0105) szorstko\u015bci\u0105 a wska\u017anikami katalogowymi.<\/p>\n

Charakterystyczna sytuacja wyst\u0105pi\u0142a w jednej z gda\u0144skich ulic, gdzie wg nazwy zadania inwestycyjnego mia\u0142a znajdowa\u0107 si\u0119 magistrala \u00d8350mm. W rzeczywisto\u015bci by\u0142a to jednak tylko robocza nazwa zadania inwestycyjnego, w ramach kt\u00f3rego powsta\u0142y r\u00f3wnie\u017c przewody \u00d8300 \u2013 \u00d8200mm, kt\u00f3rych obecno\u015bci nikt nie spodziewa\u0142 si\u0119. Wyst\u0119puj\u0105 r\u00f3wnie\u017c sytuacje, gdy wcze\u015bniej istniej\u0105ce przewody wymieniono bez korekt informacji \u2013 w skrajnym przypadku przy planowej wymianie \u017celbetowego przewodu ci\u015bnieniowego okaza\u0142o si\u0119, \u017ce kto\u015b ju\u017c to wcze\u015bniej zrobi\u0142\u2026 Sytuacja znacznie komplikuje si\u0119 w przypadku sieci grawitacyjnych i grawitacyjno \u2013 ci\u015bnieniowych. Konieczne jest w\u00f3wczas rozeznanie: \u2013\u2013 czyj\u0105 w\u0142asno\u015bci\u0105 jest konkretny przew\u00f3d,<\/p>\n

\u2013\u2013 co konkretnie p\u0142ynie przewodem \u2013 np. czy s\u0105 to wody opadowe, czy \u015bcieki sanitarne,<\/p>\n

\u2013\u2013 jaki jest kierunek przep\u0142ywu,<\/p>\n

\u2013\u2013 \u015brednica, typ przekroju oraz materia\u0142,<\/p>\n

\u2013\u2013 lokalizacja, i rodzaj armatury,<\/p>\n

\u2013\u2013 g\u0142\u0119boko\u015bci i spadki przewod\u00f3w.<\/p>\n

Zwraca uwag\u0119 fakt, \u017ce m\u00f3wi\u0105c o \u201espadku\u201d uwzgl\u0119dnia si\u0119 warto\u015b\u0107 \u015bredni\u0105 pomi\u0119dzy dwiema studzienkami, pomijaj\u0105c zani\u017cenia i zawy\u017cenia na trasie mog\u0105ce decydowa\u0107 o warunkach przep\u0142ywu. Dok\u0142adne zbadanie sieci grawitacyjnej jest mo\u017cliwe poprzez wykonanie pog\u0142\u0119bionej inspekcji [2], [3] co jest ma\u0142o prawdopodobne w bliskiej przysz\u0142o\u015bci w polskich realiach. St\u0105d efektem jest zawsze jakie\u015b u\u015brednienie i tylko przybli\u017cone zdefiniowanie miejsc krytycznych.<\/p>\n

Bior\u0105c pod uwag\u0119 wyniki dotychczasowych wyrywkowych analiz mo\u017cna si\u0119 spodziewa\u0107, \u017ce konieczne b\u0119dzie uzupe\u0142nienie danych (\u0142\u0105cznie z pomiarami geodezyjnymi) o znacznej cz\u0119\u015bci istniej\u0105cych sieci grawitacyjnych. B\u0119dzie to prawdopodobnie w poszczeg\u00f3lnych systemach dotyczy\u0107 od kilkunastu do nawet kilkudziesi\u0119ciu procent ich d\u0142ugo\u015bci. Ponadto mo\u017cna spodziewa\u0107 si\u0119 ujawnienia szeregu dotychczas niewidocznych problem\u00f3w technicznych. Do\u015b\u0107 szczeg\u00f3lne miejsce mo\u017ce tu zaj\u0105\u0107, tradycyjnie przez wiele lat lekcewa\u017cona, sie\u0107 kanalizacji deszczowej.<\/p> <\/div>\n<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n

\n
\n
\n \n
\n
\n

Przep\u0142ywy<\/strong><\/p>\n

Rzeczywiste przep\u0142ywy w sieciach wodoci\u0105gowych mog\u0105 by\u0107 ustalone w akceptowalnych granicach przez pomiar oraz symulacje [1]. Wprawdzie przy uwzgl\u0119dnieniu okre\u015blonego prawdopodobie\u0144stwa opadu da si\u0119 te\u017c w miar\u0119 wiarygodnie okre\u015bli\u0107 wielko\u015bci obci\u0105\u017ce\u0144 coraz cz\u0119\u015bciej z uwzgl\u0119dnieniem elementu lokalnego, ale zawsze mo\u017ce wyst\u0105pi\u0107 opad nie mieszcz\u0105cy si\u0119 w okre\u015blonych granicach i w konsekwencji nast\u0105pi wylanie. St\u0105d mo\u017cna przyj\u0105\u0107 za nadrz\u0119dne to, \u017ce zdarzenia ekstremalne nie wyst\u0119puj\u0105 zbyt cz\u0119sto i aby w zwi\u0105zku z tym zapewni\u0107 jaki\u015b minimalny komfort u\u017cytkownikowi, cho\u0107by korzystaj\u0105c z normy [2], lub wytycznej A118 [5].<\/p>\n

Z kolei ustalenia ilo\u015bciowe odnosz\u0105ce si\u0119 do \u015bciek\u00f3w sanitarnych s\u0105 bardzo problematyczne i zagadnienie jest bardziej skomplikowane. Przede wszystkim w odniesieniu do wi\u0119kszo\u015bci emisji maj\u0105 one charakter bardzo umowny \u2013 wprawdzie powszechnie dla potrzeb rozliczeniowych przyjmuje si\u0119 (poza przemys\u0142em), i\u017c jest ona r\u00f3wna wielko\u015bci zu\u017cycia wody, ale trudno jest na tej podstawie wnioskowa\u0107 zbyt daleko. To, \u017ce w d\u0142u\u017cszym przedziale czasu mo\u017cna przyj\u0105\u0107 z pewnym przybli\u017ceniem t\u0119 relacj\u0119 nie \u015bwiadczy o analogiczno\u015bci rozk\u0142adu w czasie przep\u0142yw\u00f3w.<\/p>\n

Brak skorelowania rozk\u0142adu poboru wody i obci\u0105\u017ce\u0144 oczyszczalni \u015bciek\u00f3w obserwowano przy okazji r\u00f3\u017cnych analiz. Do podstawowych problem\u00f3w nale\u017cy forma ruchu w instalacjach kanalizacyjnych oraz przykanalikach i kolektorach. Wprawdzie przyjmujemy, \u017ce teoretycznie r\u00f3wnoczesno\u015b\u0107 odp\u0142ywu powinna by\u0107 zbli\u017cona do poboru wody, jednak pozostaje zagadnieniem otwartym do jakiego stopnia przep\u0142yw odbywa si\u0119 przez ociekanie (piony) i s\u0105czenie (poziomy). Przyk\u0142adowo w trakcie pr\u00f3by sprawno\u015bci systemu p\u0142ukania przewodu \u00d8150 mm stwierdzono, \u017ce przep\u0142yw wody (300 dm3, zrzut ze zbiornika na wysoko\u015bci ok. 2 m) po kilkunastu metrach d\u0142ugo\u015bci przewodu spowalnia, a po ok. 50 m staje si\u0119 praktycznie niewidoczny. S\u0105czenie po dnie jest nieefektywne w aspekcie p\u0142ukania, a sam przep\u0142yw bardzo powa\u017cnie r\u00f3\u017cni si\u0119 od zak\u0142adanego w projektach. Bior\u0105c pod uwag\u0119 obserwacje przykanalik\u00f3w [3] mo\u017cna oczekiwa\u0107, \u017ce rzeczywiste odp\u0142ywy z instalacji b\u0119d\u0105 spowolnione, r\u00f3\u017cni\u0105c si\u0119 od poboru wody. Zreszt\u0105 zmiany wyposa\u017cenia mieszka\u0144 w okresie ostatnich ok. 30 lat prowadz\u0105 do ograniczenia intensywno\u015bci odp\u0142ywu \u015bciek\u00f3w w instalacjach.<\/p>\n

Dodatkowe problemy wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z cz\u0119st\u0105 obecno\u015bci\u0105 licznych, r\u00f3wnie\u017c w ma\u0142ych systemach, przepompowni \u015bciek\u00f3w. W szczeg\u00f3lno\u015bci na sieciach o mniej intensywnym obci\u0105\u017ceniu nawet niewielka przepompownia w spos\u00f3b istotny zak\u0142\u00f3ca hydraulik\u0119 poprzez d\u0142ugie zatrzymanie sp\u0142ywu. Charakterystyczny cykl pracy przepompowni skutkuje zmianami rozk\u0142adu przep\u0142yw\u00f3w na kolejnych odcinkach.<\/p>\n

Ostatecznie rozk\u0142ad w czasie odp\u0142ywu \u015bciek\u00f3w musi r\u00f3\u017cni\u0107 si\u0119 istotnie od analogicznego rozk\u0142adu poboru wody. Ewentualne podobie\u0144stwa b\u0119d\u0105 raczej efektem przypadku i bez przeprowadzenia pomiaru przep\u0142yw\u00f3w \u015bciek\u00f3w trudno jest oczekiwa\u0107 pozytywnego efektu symulacji prowadzonych w oparciu o analizy poboru wody. R\u00f3wnocze\u015bnie rozk\u0142ady b\u0119d\u0105 mie\u0107 indywidualny charakter dla danego systemu oraz okresu ich opracowania. To co mo\u017cna zaakceptowa\u0107 jako baz\u0119 og\u00f3lnych kalkulacji oraz rozlicze\u0144 finansowych nie mo\u017ce stanowi\u0107 podstawy do precyzyjnych analiz modelowych.<\/p> <\/div>\n<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n

\n
\n
\n \n
\n
\n

Podsumowanie<\/strong><\/p>\n

Niezale\u017cnie od wszystkich zastrze\u017ce\u0144 trzeba podkre\u015bli\u0107 celowo\u015b\u0107 i konieczno\u015b\u0107 wykorzystywania nowych technik przy projektowaniu oraz analizowaniu istniej\u0105cych system\u00f3w sieciowych. Analizuj\u0105c wyniki symulacji trzeba jednak zdawa\u0107 sobie spraw\u0119 z istniej\u0105cych brak\u00f3w w zakresie podstawowych informacji oraz znaczenia czynnika przypadku.<\/p>\n

Nie mo\u017cna przy tym ulec magii dok\u0142adno\u015bci oblicze\u0144 i bezkrytycznie przyjmowa\u0107 ich wynik\u00f3w. Ponadto w odniesieniu do zjawisk meteorologicznych trzeba pami\u0119ta\u0107 o tym, \u017ce ich znajomo\u015b\u0107 jest nadal niewystarczaj\u0105ca. Najwi\u0119ksze problemy stwarzaj\u0105 zawsze zdarzenia wcze\u015bniej nie obserwowane (nie oznacza to, \u017ce nie wyst\u0105pi\u0142y one wcze\u015bniej \u2013 w miar\u0119 wiarygodne obserwacje meteorologiczne pochodz\u0105 dopiero z okresu ok. 100 ostatnich lat). Zjawiska opadowe do\u015b\u0107 systematycznie obserwowane w okresie ostatnich 20 lat s\u0105 jednoznacznie niezgodne z szeregiem wcze\u015bniejszych za\u0142o\u017ce\u0144 traktowanych w charakterze pewnika, st\u0105d np. znaczenie doprecyzowania ju\u017c tylko samej definicji \u201epowodzi\u201d w [8].<\/p> <\/div>\n<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n

\n
\n
\n \n
\n
\n

B I B L I O G R A F I A<\/p>\n

[1] Kulbik M.: Komputerowa symulacja i badania terenowe miejskich system\u00f3w wodoci\u0105gowych. Wydawnictwo Politechniki Gda\u0144skiej, s. Monografie, Gda\u0144sk 2004<\/p>\n

[2] PN-EN 752: Zewn\u0119trzne systemy kanalizacyjne<\/p>\n

[3] Raganowicz A.: Analiza stanu kanalizacyjnych przy\u0142\u0105czy kamionkowych. Instal 4\/2013<\/p>\n

[4] Raganowicz A.: Analiza uszkodze\u0144 kamionkowej sieci sanitarnej. Instal 9\/2013<\/p>\n

[5] Schmitt T.: \u201eKomentarz do ATV-A118 Hydrauliczne wymiarowanie system\u00f3w odwadniaj\u0105cych\u201d. DWA Hennef 2000, wersja polskoj\u0119zyczna Wydawnictwo Seidel-Przywecki, Warszawa<\/p>\n

[6] Suligowski Z., Fudala \u2013 Ksi\u0105\u017cek S.: Wykonanie i odbi\u00f3r sieci kanalizacyjnych. Wydawnictwo Seidel-Przywecki, Warszawa 2016<\/p>\n

[7] Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r \u201ePrawo wodne\u201d, Dziennik Ustaw 2017, poz. 1566<\/p>\n

[8] www.retencja.pl<\/p> <\/div>\n<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Modern technology creates many new opportunities. However, it also has characteristic hazards. The apparent
\naccuracy of the calculations is the cause of excessive confidence and it is easy to disregard the existing danger. Our
\nknowledge of a number of phenomena is still insufficient, we are prepared to repeat what has already happened.
\nCharacteristic problems related to the functioning of water supply and sewage infrastructure are presented. Special
\nshortages of existing information were indicated. The need for careful interpretation of the results of design
\ncalculations and simulations of existing systems has been demonstrated.<\/p>\n","protected":false},"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"template":"","meta":[],"tags":[1098],"tematyka":[387],"class_list":["post-8115","artykul","type-artykul","status-publish","hentry","tag-knowledge-of-phenomena","tematyka-water-supply-and-sewage-system","has-post-title","has-post-date","has-post-category","has-post-tag","has-post-comment","has-post-author",""],"ptb_metabox":{"ptb_artykul_text_1":["ZIEMOWIT SULIGOWSKI"],"ptb_artykul_numer_miesi_cznika":"3\/2019 Instal p. 44-46","ptb_artykul_info_autor":"prof. dr hab. in\u017c. Ziemowit Suligowski \u2013 PWSZ Elbl\u0105g; ziemowit.suligowski@pg.edu.pl"},"ptb_taxonomy":{"post_tag":[{"term_id":1098,"name":"knowledge of phenomena","slug":"knowledge-of-phenomena","term_group":0,"term_taxonomy_id":1098,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"}],"tematyka":[{"term_id":387,"name":"Water supply and sewage system","slug":"water-supply-and-sewage-system","term_group":0,"term_taxonomy_id":387,"taxonomy":"tematyka","description":"","parent":0,"count":206,"filter":"raw"}]},"ptb_featured_image":null,"builder_content":"

Do paradoks\u00f3w nale\u017cy to, \u017ce wprawdzie wsp\u00f3\u0142czesna elektronika stwarza nowe, dotychczas nieznane, mo\u017cliwo\u015bci jednak towarzysz\u0105 im nowe zagro\u017cenia. Wynikaj\u0105 one z tego, \u017ce pozornie du\u017ca dok\u0142adno\u015b\u0107 oblicze\u0144 w sensie liczby miejsc po przecinku i wiara w moc modeli potrafi\u0105 do\u015b\u0107 skutecznie wy\u0142\u0105czy\u0107 naturalne procesy ochronne i odporno\u015b\u0107 na zdarzenia nie mieszcz\u0105ce si\u0119 w okre\u015blonych schematach. Ostatecznie dla wynik\u00f3w oblicze\u0144 decyduj\u0105ce znaczenie maj\u0105 zawsze warunki brzegowe, a znajomo\u015b\u0107 szeregu zjawisk pozostaje nadal mocno ograniczona, w szczeg\u00f3lno\u015bci w odniesieniu do potrzeb modelowania.<\/p>\n

Awarie przewidywalne<\/strong><\/p>

Zawsze mo\u017ce wyst\u0105pi\u0107 przypadkowa awaria, pomimo dok\u0142adnej kontroli jako\u015bciowej nie da si\u0119 unikn\u0105\u0107 wszystkich potencjalnych zagro\u017ce\u0144. Charakterystycznym przyk\u0142adem jest sytuacja, kt\u00f3ra wyst\u0105pi\u0142a przy budowie ruroci\u0105gu stalowego o jednej z najwi\u0119kszych w Polsce \u015brednic. Wprawdzie na etapie wytwarzania element\u00f3w, p\u00f3\u017aniej spawanych na budowie, zastosowano kontrol\u0119 jako\u015bci zgodn\u0105 z \u00f3wczesnymi wysokimi standardami, jednak nie uda\u0142o si\u0119 wykry\u0107 wady materia\u0142owej jednego z element\u00f3w. Dopiero w trakcie ko\u0144cowych prac spawalniczych (m\u0142otkowanie) spawacze zwr\u00f3cili uwag\u0119 na nietypowy d\u017awi\u0119k b\u0119d\u0105cy efektem wyst\u0105pienia pustej przestrzeni w \u015bciance rury. Chodzi jednak o sytuacje przewidywalne, b\u0119d\u0105ce konsekwencj\u0105 lekcewa\u017cenia potencjalnych zagro\u017ce\u0144. Obecnie, co najmniej w odniesieniu do tworzyw sztucznych, problem ten generalnie nie istnieje, o ile zostanie zachowany zakres stosowania wyrobu i o ile przestrzega si\u0119 re\u017cimu produkcji; z tym ostatnim bywa jednak bardzo r\u00f3\u017cnie.<\/p>

Pierwsze konsekwencje sygnalizowanego problemu pojawi\u0142y si\u0119 ju\u017c ok. 40 lat temu, gdy np. w niekt\u00f3rych przypadkach zredukowano istotnie poziom wsp\u00f3\u0142czynnika bezpiecze\u0144stwa przy projektowaniu zatapianych syfon\u00f3w. Pomini\u0119to r\u00f3wnie\u017c zagadnienia zwi\u0105zane ze stabilizacj\u0105 ich po\u0142o\u017cenia oraz kompensacj\u0119 prawdopodobnych odkszta\u0142ce\u0144 (ten ostatni problem \u201eobjawi\u0142 si\u0119\u201d znowu niedawno temu \u2013 nikt nie pomy\u015bla\u0142, \u017ce dla r\u00f3\u017cnicy temperatur na poziomie 20 K to przy d\u0142u\u017cszym ruroci\u0105gu mo\u017ce by\u0107 ca\u0142kiem sporo\u2026) \u2013 bo wszystko wydawa\u0142o si\u0119 by\u0107 takie proste. Efektem by\u0142 szereg mniej lub bardziej spektakularnych awarii. Problem nadmiernej wiary w pozorn\u0105 dok\u0142adno\u015b\u0107 oblicze\u0144 pojawia si\u0119 wielokrotnie w przypadku wyrob\u00f3w metalowych. Nigdy nie mo\u017cna by\u0107 pewnym losowego wyst\u0105pienia wad materia\u0142owych \u2013 przyk\u0142adowo przy braku rezerwy wytrzyma\u0142o\u015bci awaria nawet pojedynczego d\u017awigara podtrzymuj\u0105cego konstrukcj\u0119 o du\u017cej powierzchni mo\u017ce poci\u0105gn\u0105\u0107 za sob\u0105 uszkodzenia kolejnych i w efekcie mo\u017ce doj\u015b\u0107 do katastrofy konstrukcji.<\/p>

Kolejnym problemem sta\u0142a si\u0119 wytrzyma\u0142o\u015b\u0107 armatury, przy tym d\u0105\u017cenie do obni\u017cenia ceny prowadzi do ograniczania masy wyrobu. Pozornie niewielka, kilkuprocentowa, redukcja masy korpusu zaworu, mo\u017ce \u201e\u015brednio\u201d ma\u0142o istotna, w bardziej nara\u017conych os\u0142abionych miejscach (np. w karbach gwint\u00f3w) mo\u017ce \u0142atwo skutkowa\u0107 awariami. Przyk\u0142adowo obni\u017cenie masy zawor\u00f3w firmowanych przez znanego producenta o ok. 5% skutkowa\u0142o seri\u0105 przykrych awarii \u2013 zamontowane zawory po pewnym czasie po prostu \u201ewystrzeliwa\u0142y\u201d ze \u015bcian. Jest to sytuacja, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna zaliczy\u0107 do grupy najbardziej spektakularnych, jednak nieodpowiednia jako\u015b\u0107 armatury (r\u00f3wnie\u017c sieciowej) ujawni\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w innych sytuacjach.<\/p>

Oddzielnym problemem pozostaje nadal do\u015b\u0107 cz\u0119sta tolerancja \u201ebylejako\u015bci\u201d. W fazie projektu to przede wszystkim oszcz\u0119dno\u015bci na pracach przedprojektowych skutkuj\u0105 obni\u017ceniem jako\u015bci dokumentacji, co stwarza istotne zagro\u017cenia dla inwestycji. Kolejnym problemem pozostaje jako\u015b\u0107 wykonawstwa, dotychczas by\u0142y to przede wszystkim kwestie zwi\u0105zane z posadowieniem w pod\u0142o\u017cu gruntowym (lub wodnym).<\/p>

Jednak od pewnego czasu wyst\u0119puj\u0105 inne problemy zwi\u0105zane z pozornie skuteczniejszym i bezpieczniejszym zgrzewaniem elektrooporowym rur z tworzyw sztucznych. Z jednej strony s\u0105 to konsekwencje braku przygotowania zawodowego, z drugiej brakiem zrozumienia znaczenia procedur oraz specyfiki wymaga\u0144 r\u00f3\u017cnych zgrzewarek. W ka\u017cdym razie powtarzaj\u0105ce si\u0119 okre\u015blone uszkodzenia nie mog\u0105 by\u0107 akceptowane, a praca zgrzewaczy wymaga ich doszkalania w miar\u0119 wprowadzania nowego wyposa\u017cenia i znacznie staranniejszego nadzoru.<\/p>\n

Podstawy projektowania<\/strong><\/p>

Oczekiwa\u0144 na popraw\u0119 trafno\u015bci okre\u015ble\u0144 ilo\u015bciowych (prognoz przysz\u0142ych potrzeb) w wodoci\u0105gach i kanalizacji nie uda\u0142o si\u0119 spe\u0142ni\u0107. W warunkach zmienionych zasad planowania zagospodarowania przestrzennego nie jest mo\u017cliwa kontynuacja dotychczasowych sposob\u00f3w okre\u015blania wielko\u015bci zapotrzebowania na wod\u0119 oraz ilo\u015bci odprowadzanych \u015bciek\u00f3w. Ostatecznym efektem sztucznych bilans\u00f3w opartych na bilansach nierealnych wska\u017anik\u00f3w s\u0105 niew\u0142a\u015bciwie zwymiarowane sieci, wymagaj\u0105ce szczeg\u00f3lnej eksploatacji.<\/p>

Wbrew pozorom obecna sytuacja wydaje si\u0119 by\u0107 najkorzystniejsza w odniesieniu do ocen ilo\u015bciowych dla najmniej przewidywalnych w\u00f3d opadowych. Rozpocz\u0119te niedawno temu prace w zakresie indywidualnych ocen dla poszczeg\u00f3lnych system\u00f3w ocen ilo\u015bciowych dla poszczeg\u00f3lnych konkretnych lokalizacji (por. [8]) s\u0105 ju\u017c obecnie bardzo zaawansowane, czego przyk\u0142adem jest m.in. kompleksowy program \u201eBydgoska retencja+2050\u201d zwi\u0105zany z zagospodarowaniem w\u00f3d opadowych. Kompleksowo\u015b\u0107 podej\u015bcia do istniej\u0105cych problem\u00f3w pozwala unikn\u0105\u0107 b\u0142\u0119d\u00f3w charakterystycznych dla dzia\u0142a\u0144 wyrywkowych polegaj\u0105cych na lekcewa\u017ceniu poszczeg\u00f3lnych element\u00f3w sk\u0142adaj\u0105cych si\u0119 na systemy.<\/p>

Oczywi\u015bcie, \u017cadna ocena odnosz\u0105ca si\u0119 do w\u00f3d opadowych nie mo\u017ce by\u0107 traktowana jako kompletna, ka\u017cda decyzja musi by\u0107 traktowana w kategorii \u201ewyboru mniejszego z\u0142a\u201d. Pozostaje jednak zawsze zachowanie jakiego\u015b marginesu bezpiecze\u0144stwa wprowadzonego norm\u0105 [2], lub wytyczn\u0105 DWA A118 (w starszej wersji dost\u0119pnej w j\u0119zyku polskim [5]). Tu jednak pojawia si\u0119 inny problem \u2013 bardzo cz\u0119sto ekstremalne opady r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 diametralnie od wcze\u015bniej obserwowanych zjawisk, a co najmniej powszechnie akceptowanych hipotez. Przyk\u0142adowo:<\/p>

\u2013\u2013 przed 1997 r. do\u015b\u0107 powszechnie twierdzono, \u017ce w polskich realiach nie ma miejsca dla powodzi pochodz\u0105cej od deszczu,<\/p>

\u2013\u2013 od tego czasu tego rodzaju zjawisko powtarza si\u0119 co najmniej raz do roku (nawet wyj\u0105tkowo suchym latem 2018 lokalnie pojawi\u0142o si\u0119 zagro\u017cenie i konieczne by\u0142o np. awaryjne wypompowywanie wody z du\u017cego zbiornika na tzw. tac\u0119 rozlewow\u0105),<\/p>

\u2013\u2013 charakterystyki (intensywno\u015b\u0107, czas trwania) kolejnych zdarze\u0144 ekstremalnych nie mieszcz\u0105 si\u0119 w tradycyjnych schematach,<\/p>

\u2013\u2013 opad o bardzo wysokim nat\u0119\u017ceniu mo\u017ce trwa\u0107 nie kilka \u2013 kilkana\u015bcie minut, ale przez kilka godzin,<\/p>

\u2013\u2013 istniej\u0105cy system rejestracji opad\u00f3w nie mo\u017ce by\u0107 traktowany jako zadowalaj\u0105cy ze wzgl\u0119du na lokalizacj\u0119 punkt\u00f3w pomiaru i niewystarczaj\u0105cy zakres rejestracji opad\u00f3w (przyk\u0142adowo w trakcie powodzi 2001 r. istniej\u0105ce w Gda\u0144sku stacje IMGW nie by\u0142y praktycznie w stanie zarejestrowa\u0107 opadu, p\u00f3\u017aniej podawane oficjalne informacje s\u0105 mocno problematyczne),<\/p>

\u2013\u2013 przynajmniej w warunkach gda\u0144skich kolejne zagro\u017cenia zmieniaj\u0105 miejsca swojej lokalizacji; lubi\u0105 si\u0119 one pojawia\u0107 na terenach wcze\u015bniej traktowanych jako bezpieczne.<\/p>

Ostatecznie z dotychczasowej praktyki wynika, \u017ce zawsze przygotowujemy si\u0119 do tego co si\u0119 ju\u017c zdarzy\u0142o, a nie do tego co si\u0119 mo\u017ce wydarzy\u0107. Z drugiej jednak strony np. nawet nie do ko\u0144ca zrealizowany pierwotny (2001) gda\u0144ski program rozbudowy zbiornik\u00f3w retencyjnych pozwoli\u0142 uzyska\u0107 kilkunastoletni okres wzgl\u0119dnego bezpiecze\u0144stwa miasta (aczkolwiek szereg razy wyst\u0119powa\u0142y zagro\u017cenia, jednak wykonane zbiorniki oraz odpowiednie dzia\u0142ania interwencyjne pozwoli\u0142y je wyeliminowa\u0107). W aspekcie lokalizacji inwestycji zrealizowany program nie by\u0142 zr\u00f3wnowa\u017cony i zosta\u0142 podporz\u0105dkowany lokalizacji zdarze\u0144 w 2001 r., zlekcewa\u017cono inne kierunki, na kt\u00f3rych rozwin\u0119\u0142a si\u0119 sytuacja w 2016 r. St\u0105d znaczenie kompleksowych program\u00f3w, np. wspomniana ju\u017c wcze\u015bniej \u201eBydgoska retencja+2050\u201d, pozwalaj\u0105cych poprzez symulacje definiowa\u0107 r\u00f3\u017cne scenariusze przysz\u0142ego rozwoju zjawisk i odpowiednio modyfikowa\u0107 istniej\u0105ce systemy.<\/p>\n

Modelowanie sieci<\/strong><\/p>

Zasadnicze trudno\u015bci mog\u0105 wyst\u0105pi\u0107 ju\u017c na etapie poznania stanu istniej\u0105cego \u2013 ze wzgl\u0119du na to, \u017ce przez ok. 30 lat praktycznie zrezygnowano z przygotowania dokumentacji powykonawczej (powszechne rozliczenie rycza\u0142towe) oraz wielokrotne zmiany strukturalne \u201eprzedsi\u0119biorstw\u201d szereg eksploatator\u00f3w mo\u017ce w og\u00f3le nie dysponowa\u0107 \u017cadn\u0105 dokumentacj\u0105 projektow\u0105, ale jedynie fakturami rozliczeniowymi. Wprawdzie wielu z nich stara si\u0119 uzupe\u0142nia\u0107 materia\u0142y, jednak informacje dla potrzeb modelowania sieci b\u0119d\u0105 wymaga\u0142y korekt. W przypadku sieci ci\u015bnieniowych obok trasy potrzebne jest sprawdzenie rodzaju materia\u0142u (polowy pomiar szorstko\u015bci rur) oraz rzeczywistych \u015brednic. Zwraca uwag\u0119 mo\u017cliwo\u015b\u0107 wyst\u0119powania istotnych r\u00f3\u017cnic pomi\u0119dzy rzeczywist\u0105 (pomierzon\u0105) szorstko\u015bci\u0105 a wska\u017anikami katalogowymi.<\/p>

Charakterystyczna sytuacja wyst\u0105pi\u0142a w jednej z gda\u0144skich ulic, gdzie wg nazwy zadania inwestycyjnego mia\u0142a znajdowa\u0107 si\u0119 magistrala \u00d8350mm. W rzeczywisto\u015bci by\u0142a to jednak tylko robocza nazwa zadania inwestycyjnego, w ramach kt\u00f3rego powsta\u0142y r\u00f3wnie\u017c przewody \u00d8300 \u2013 \u00d8200mm, kt\u00f3rych obecno\u015bci nikt nie spodziewa\u0142 si\u0119. Wyst\u0119puj\u0105 r\u00f3wnie\u017c sytuacje, gdy wcze\u015bniej istniej\u0105ce przewody wymieniono bez korekt informacji \u2013 w skrajnym przypadku przy planowej wymianie \u017celbetowego przewodu ci\u015bnieniowego okaza\u0142o si\u0119, \u017ce kto\u015b ju\u017c to wcze\u015bniej zrobi\u0142\u2026 Sytuacja znacznie komplikuje si\u0119 w przypadku sieci grawitacyjnych i grawitacyjno \u2013 ci\u015bnieniowych. Konieczne jest w\u00f3wczas rozeznanie: \u2013\u2013 czyj\u0105 w\u0142asno\u015bci\u0105 jest konkretny przew\u00f3d,<\/p>

\u2013\u2013 co konkretnie p\u0142ynie przewodem \u2013 np. czy s\u0105 to wody opadowe, czy \u015bcieki sanitarne,<\/p>

\u2013\u2013 jaki jest kierunek przep\u0142ywu,<\/p>

\u2013\u2013 \u015brednica, typ przekroju oraz materia\u0142,<\/p>

\u2013\u2013 lokalizacja, i rodzaj armatury,<\/p>

\u2013\u2013 g\u0142\u0119boko\u015bci i spadki przewod\u00f3w.<\/p>

Zwraca uwag\u0119 fakt, \u017ce m\u00f3wi\u0105c o \u201espadku\u201d uwzgl\u0119dnia si\u0119 warto\u015b\u0107 \u015bredni\u0105 pomi\u0119dzy dwiema studzienkami, pomijaj\u0105c zani\u017cenia i zawy\u017cenia na trasie mog\u0105ce decydowa\u0107 o warunkach przep\u0142ywu. Dok\u0142adne zbadanie sieci grawitacyjnej jest mo\u017cliwe poprzez wykonanie pog\u0142\u0119bionej inspekcji [2], [3] co jest ma\u0142o prawdopodobne w bliskiej przysz\u0142o\u015bci w polskich realiach. St\u0105d efektem jest zawsze jakie\u015b u\u015brednienie i tylko przybli\u017cone zdefiniowanie miejsc krytycznych.<\/p>

Bior\u0105c pod uwag\u0119 wyniki dotychczasowych wyrywkowych analiz mo\u017cna si\u0119 spodziewa\u0107, \u017ce konieczne b\u0119dzie uzupe\u0142nienie danych (\u0142\u0105cznie z pomiarami geodezyjnymi) o znacznej cz\u0119\u015bci istniej\u0105cych sieci grawitacyjnych. B\u0119dzie to prawdopodobnie w poszczeg\u00f3lnych systemach dotyczy\u0107 od kilkunastu do nawet kilkudziesi\u0119ciu procent ich d\u0142ugo\u015bci. Ponadto mo\u017cna spodziewa\u0107 si\u0119 ujawnienia szeregu dotychczas niewidocznych problem\u00f3w technicznych. Do\u015b\u0107 szczeg\u00f3lne miejsce mo\u017ce tu zaj\u0105\u0107, tradycyjnie przez wiele lat lekcewa\u017cona, sie\u0107 kanalizacji deszczowej.<\/p>\n

Przep\u0142ywy<\/strong><\/p>

Rzeczywiste przep\u0142ywy w sieciach wodoci\u0105gowych mog\u0105 by\u0107 ustalone w akceptowalnych granicach przez pomiar oraz symulacje [1]. Wprawdzie przy uwzgl\u0119dnieniu okre\u015blonego prawdopodobie\u0144stwa opadu da si\u0119 te\u017c w miar\u0119 wiarygodnie okre\u015bli\u0107 wielko\u015bci obci\u0105\u017ce\u0144 coraz cz\u0119\u015bciej z uwzgl\u0119dnieniem elementu lokalnego, ale zawsze mo\u017ce wyst\u0105pi\u0107 opad nie mieszcz\u0105cy si\u0119 w okre\u015blonych granicach i w konsekwencji nast\u0105pi wylanie. St\u0105d mo\u017cna przyj\u0105\u0107 za nadrz\u0119dne to, \u017ce zdarzenia ekstremalne nie wyst\u0119puj\u0105 zbyt cz\u0119sto i aby w zwi\u0105zku z tym zapewni\u0107 jaki\u015b minimalny komfort u\u017cytkownikowi, cho\u0107by korzystaj\u0105c z normy [2], lub wytycznej A118 [5].<\/p>

Z kolei ustalenia ilo\u015bciowe odnosz\u0105ce si\u0119 do \u015bciek\u00f3w sanitarnych s\u0105 bardzo problematyczne i zagadnienie jest bardziej skomplikowane. Przede wszystkim w odniesieniu do wi\u0119kszo\u015bci emisji maj\u0105 one charakter bardzo umowny \u2013 wprawdzie powszechnie dla potrzeb rozliczeniowych przyjmuje si\u0119 (poza przemys\u0142em), i\u017c jest ona r\u00f3wna wielko\u015bci zu\u017cycia wody, ale trudno jest na tej podstawie wnioskowa\u0107 zbyt daleko. To, \u017ce w d\u0142u\u017cszym przedziale czasu mo\u017cna przyj\u0105\u0107 z pewnym przybli\u017ceniem t\u0119 relacj\u0119 nie \u015bwiadczy o analogiczno\u015bci rozk\u0142adu w czasie przep\u0142yw\u00f3w.<\/p>

Brak skorelowania rozk\u0142adu poboru wody i obci\u0105\u017ce\u0144 oczyszczalni \u015bciek\u00f3w obserwowano przy okazji r\u00f3\u017cnych analiz. Do podstawowych problem\u00f3w nale\u017cy forma ruchu w instalacjach kanalizacyjnych oraz przykanalikach i kolektorach. Wprawdzie przyjmujemy, \u017ce teoretycznie r\u00f3wnoczesno\u015b\u0107 odp\u0142ywu powinna by\u0107 zbli\u017cona do poboru wody, jednak pozostaje zagadnieniem otwartym do jakiego stopnia przep\u0142yw odbywa si\u0119 przez ociekanie (piony) i s\u0105czenie (poziomy). Przyk\u0142adowo w trakcie pr\u00f3by sprawno\u015bci systemu p\u0142ukania przewodu \u00d8150 mm stwierdzono, \u017ce przep\u0142yw wody (300 dm3, zrzut ze zbiornika na wysoko\u015bci ok. 2 m) po kilkunastu metrach d\u0142ugo\u015bci przewodu spowalnia, a po ok. 50 m staje si\u0119 praktycznie niewidoczny. S\u0105czenie po dnie jest nieefektywne w aspekcie p\u0142ukania, a sam przep\u0142yw bardzo powa\u017cnie r\u00f3\u017cni si\u0119 od zak\u0142adanego w projektach. Bior\u0105c pod uwag\u0119 obserwacje przykanalik\u00f3w [3] mo\u017cna oczekiwa\u0107, \u017ce rzeczywiste odp\u0142ywy z instalacji b\u0119d\u0105 spowolnione, r\u00f3\u017cni\u0105c si\u0119 od poboru wody. Zreszt\u0105 zmiany wyposa\u017cenia mieszka\u0144 w okresie ostatnich ok. 30 lat prowadz\u0105 do ograniczenia intensywno\u015bci odp\u0142ywu \u015bciek\u00f3w w instalacjach.<\/p>

Dodatkowe problemy wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z cz\u0119st\u0105 obecno\u015bci\u0105 licznych, r\u00f3wnie\u017c w ma\u0142ych systemach, przepompowni \u015bciek\u00f3w. W szczeg\u00f3lno\u015bci na sieciach o mniej intensywnym obci\u0105\u017ceniu nawet niewielka przepompownia w spos\u00f3b istotny zak\u0142\u00f3ca hydraulik\u0119 poprzez d\u0142ugie zatrzymanie sp\u0142ywu. Charakterystyczny cykl pracy przepompowni skutkuje zmianami rozk\u0142adu przep\u0142yw\u00f3w na kolejnych odcinkach.<\/p>

Ostatecznie rozk\u0142ad w czasie odp\u0142ywu \u015bciek\u00f3w musi r\u00f3\u017cni\u0107 si\u0119 istotnie od analogicznego rozk\u0142adu poboru wody. Ewentualne podobie\u0144stwa b\u0119d\u0105 raczej efektem przypadku i bez przeprowadzenia pomiaru przep\u0142yw\u00f3w \u015bciek\u00f3w trudno jest oczekiwa\u0107 pozytywnego efektu symulacji prowadzonych w oparciu o analizy poboru wody. R\u00f3wnocze\u015bnie rozk\u0142ady b\u0119d\u0105 mie\u0107 indywidualny charakter dla danego systemu oraz okresu ich opracowania. To co mo\u017cna zaakceptowa\u0107 jako baz\u0119 og\u00f3lnych kalkulacji oraz rozlicze\u0144 finansowych nie mo\u017ce stanowi\u0107 podstawy do precyzyjnych analiz modelowych.<\/p>\n

Podsumowanie<\/strong><\/p>

Niezale\u017cnie od wszystkich zastrze\u017ce\u0144 trzeba podkre\u015bli\u0107 celowo\u015b\u0107 i konieczno\u015b\u0107 wykorzystywania nowych technik przy projektowaniu oraz analizowaniu istniej\u0105cych system\u00f3w sieciowych. Analizuj\u0105c wyniki symulacji trzeba jednak zdawa\u0107 sobie spraw\u0119 z istniej\u0105cych brak\u00f3w w zakresie podstawowych informacji oraz znaczenia czynnika przypadku.<\/p>

Nie mo\u017cna przy tym ulec magii dok\u0142adno\u015bci oblicze\u0144 i bezkrytycznie przyjmowa\u0107 ich wynik\u00f3w. Ponadto w odniesieniu do zjawisk meteorologicznych trzeba pami\u0119ta\u0107 o tym, \u017ce ich znajomo\u015b\u0107 jest nadal niewystarczaj\u0105ca. Najwi\u0119ksze problemy stwarzaj\u0105 zawsze zdarzenia wcze\u015bniej nie obserwowane (nie oznacza to, \u017ce nie wyst\u0105pi\u0142y one wcze\u015bniej \u2013 w miar\u0119 wiarygodne obserwacje meteorologiczne pochodz\u0105 dopiero z okresu ok. 100 ostatnich lat). Zjawiska opadowe do\u015b\u0107 systematycznie obserwowane w okresie ostatnich 20 lat s\u0105 jednoznacznie niezgodne z szeregiem wcze\u015bniejszych za\u0142o\u017ce\u0144 traktowanych w charakterze pewnika, st\u0105d np. znaczenie doprecyzowania ju\u017c tylko samej definicji \u201epowodzi\u201d w [8].<\/p>\n

B I B L I O G R A F I A<\/p>

[1] Kulbik M.: Komputerowa symulacja i badania terenowe miejskich system\u00f3w wodoci\u0105gowych. Wydawnictwo Politechniki Gda\u0144skiej, s. Monografie, Gda\u0144sk 2004<\/p>

[2] PN-EN 752: Zewn\u0119trzne systemy kanalizacyjne<\/p>

[3] Raganowicz A.: Analiza stanu kanalizacyjnych przy\u0142\u0105czy kamionkowych. Instal 4\/2013<\/p>

[4] Raganowicz A.: Analiza uszkodze\u0144 kamionkowej sieci sanitarnej. Instal 9\/2013<\/p>

[5] Schmitt T.: \u201eKomentarz do ATV-A118 Hydrauliczne wymiarowanie system\u00f3w odwadniaj\u0105cych\u201d. DWA Hennef 2000, wersja polskoj\u0119zyczna Wydawnictwo Seidel-Przywecki, Warszawa<\/p>

[6] Suligowski Z., Fudala \u2013 Ksi\u0105\u017cek S.: Wykonanie i odbi\u00f3r sieci kanalizacyjnych. Wydawnictwo Seidel-Przywecki, Warszawa 2016<\/p>

[7] Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r \u201ePrawo wodne\u201d, Dziennik Ustaw 2017, poz. 1566<\/p>

[8] www.retencja.pl<\/p>","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/informacjainstal.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/artykul\/8115","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/informacjainstal.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/artykul"}],"about":[{"href":"https:\/\/informacjainstal.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/artykul"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/informacjainstal.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8115"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/informacjainstal.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8115"},{"taxonomy":"tematyka","embeddable":true,"href":"https:\/\/informacjainstal.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tematyka?post=8115"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}